Geef accountant handvat bij fraude

Jaap van Manen, hoogleraar corporate governance te Groningen, gaf afgelopen november uiting aan een breedgedragen gevoel in het accountantsberoep.

Bron: FD, 5 januari 2012

Geef accountant handvat bij fraude

Koen Borst donderdag 05 januari 2012 

Jaap van Manen, hoogleraar corporate governance te Groningen, gaf afgelopen november uiting aan een breedgedragen gevoel in het accountantsberoep. Hopeloze cliënten zouden niet meer bediend moeten worden, maar dat gebeurt toch.

‘Ik maak me nog altijd zorgen dat iedereen in Nederland een accountant kan krijgen. We kennen wel een verzekeringsmaatschappij Terminus voor hopeloze gevallen, maar er is geen accountantskantoor Terminus’, zo zei Van Manen toen. Er zou in casu een scheidsrechter moeten optreden die tegen de cliënt moet zeggen: ‘accountants vinden dat je keer op keer de grenzen van het betamelijke overschrijdt, nu is het genoeg’.

In de spagaat

De accountant van een hopeloze cliënt komt nu terecht in een lastige spagaat. Wanneer de accountant bij de controle van de jaarboekrekeningen stuit op onoorbare praktijken kan hij het ergste geval de samenwerking met zijn klant opzeggen. Maar het ontbreekt hem aan een instrument om de reden van de breuk publiekelijk kenbaar te maken naar de buitenwereld.

Sinds de komst van de Wet toezicht accountantsorganisaties is de accountant wel verplicht melding hiervan te doen aan toezichthouder AFM. Maar hoe gaat het dan verder? Wie diskwalificeert uiteindelijk de ondernemer/onderneming die herhaaldelijk over de grenzen heen is gegaan? Wordt nu ook echt afgedwongen dat de ondernemer wordt gecorrigeerd?

Publiek beleid afspreken

De praktijk die Van Manen aanhaalt is dat hopeloze cliënten altijd nog wel een accountant weten te vinden. Alvorens de opdracht te aanvaarden dient de accountant zich ervan te overtuigen dat er geen bezwaren zijn om die opdracht en cliënt te aanvaarden. Maar is daarmee het publieke belang voldoende geborgd dat vermoedens van overtreding van wet- en regelgeving zijn gecorrigeerd? Dat directiefraudes zijn onderzocht en aangepast? Dat bewuste fouten in de jaarverslaggeving zijn gecorrigeerd?

Het verdient aanbeveling om een publiek beleid af te spreken dat bepaalt hoe alle actoren die zich bezig houden met financiële informatie en de toelevering daarvan ervoor zorgen dat onderkende problemen ook leiden tot aanpassingen. Hoe zorgen we voor een gelijk speelveld? Hoe voorkomen we dat hopeloze cliënten toch nog een accountant vinden waaraan de buitenwacht vertrouwen ontleent?

Rol voor NBA

Hier is een duidelijke rol weggelegd voor de beroepsorganisatie NBA en toezichthouder AFM. Het zou van moed getuigen als de NBA in verdieping op haar plan van aanpak de poortwachtersrol doortrekt en samen met de AFM afspraken maakt hoe dergelijke hopeloze gevallen adequaat, tijdig en voortvarend worden gecorrigeerd.

Want de verbreding van de poortwachtersfunctie die de NBA onlangs in een adviesrapport presenteerde besteedt vreemd genoeg geen aandacht aan het adresseren van bovengenoemde problematiek. Mijns inziens zou de verbreding van de poortwachtersfunctie ervoor moeten zorgen dat geconstateerde ‘dwarse’ ondernemingen ook consistent worden gedwongen te komen tot eerlijke en transparante financiële verslaggeving.

Om het vertrouwen in accountantsverklaringen te vergroten en het functioneren van financiële markten te bevorderen moeten publieke toezichthouders op het accountantsberoep de hun toebedachte maatschappelijke rol ook echt gestalte geven door transparant te maken hoe zij (op no-names basis) met deze verantwoordelijkheid zijn omgesprongen.

Instrumentarium schiet te kort

Het instrumentarium dat de individuele accountant heeft bij een ‘dwarse’ cliënt schiet tekort in de zin dat zijn geheimhouding hem weerhoudt om fraudes publieke kenbaar te maken. Indien de individuele accountant een vermoeden van fraude constateert kan hij in het ultieme geval de opdracht beëindigen en dat melden bij de AFM of Justitie. Het stokje zou daar moeten worden opgepakt. De facto vindt er ook een verschuiving plaats van de verantwoordelijkheid in de private sfeer naar de publieke sfeer.

Koen Borst is directeur Accountancy Kennis en Kwaliteit bij Accon avm.

pdf artikel»