Beroep en hoger beroep

  

Beroep en hoger beroep

Auteur(s): E.A.M. Huiskers-Stoop

Bekijk PDF



1 Beroep en hoger beroep
(bijgewerkt tot augustus 2008)
Als het bezwaar van een belastingplichtige tegen een beslissing van de belastinginspecteur geheel of gedeeltelijk is afgewezen, kan hij het geschil aan de rechter voorleggen. Dit doet hij door beroep in te stellen, en wel in eerste instantie bij de afdeling belastingzaken van de sector bestuursrecht van de rechtbank. In beroep wordt de zaak nogmaals beoordeeld, dan niet meer door de Belastingdienst, maar door een onafhankelijke rechter. Deze neemt een voor partijen bindende beslissing. De belastingplichtige mag van het instellen van beroep niet slechter worden. Deze zogenoemde ‘reformatio in peius’ geldt ten opzichte van de aanslag en de uitspraak op bezwaar. Een voordelige beslissing van een lagere rechter kan wel door een hogere rechter ongedaan worden gemaakt.
Tegen de beslissing van de rechtbank kan vervolgens nog hoger beroep worden ingesteld bij het gerechtshof. Dat is dan de tweede instantie die over de feiten oordeelt. Tegen de beslissing van het gerechtshof kan eventueel nog beroep in cassatie worden ingesteld bij de Hoge Raad. Die beoordeelt echter alleen of de lagere rechter het recht juist heeft toegepast en geeft (in principe) geen oordeel meer over de feiten.
1.1WETTELIJK KADER
Algemene bepalingen over beroep zijn te vinden in de hoofdstukken 1, 6, 7 en 8 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Specifieke bepalingen over beroep en hoger beroep in belastingzaken zijn te vinden in respectievelijk afdeling 2 en 3 van hoofdstuk V van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR). Het recht om in fiscale zaken beroep in te stellen, volgt rechtstreeks uit art. 8:1, eerste lid, Awb. Het recht om hoger beroep in te stellen volgt uit de AWR zelf (art. 27h AWR). De AWR bepaalt tevens waartegen beroep en hoger beroep kan worden ingesteld (art. 26 en 27h AWR). Voor zover het beroep of hoger beroep zich richt tegen een bestuurlijke boete, spelen ook het Europese verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) een rol.
Daarnaast bevat de Procesregeling bestuursrecht 2008 – hierna: Procesregeling rechtbank – nuttige aanvullende informatie over de wijze waarop de rechtbanken uitvoering geven aan de wettelijke bepalingen van hoofdstuk 6 en 8 Awb. De procesregeling vervangt met ingang van 1 juli 2008 de eerdere regeling uit 1999 en is te vinden op www.rechtspraak.nl onder: naar de rechter/landelijke regelingen/sector bestuursrecht. De belastingkamers van de gerechtshoven kennen met de Procesregeling belastingkamers gerechtshoven 2005 (Staatscourant 12 oktober 2005, nr. 198, pag.45 en op genoemde website) – hierna: Procesregeling hoven – een soortgelijke regeling. De procesregelingen vormen beleid van de rechtbanken en de hoven; de belastingplichtige kan daarom de rechtbank of het hof wel aan de regeling houden, maar omgekeerd kan dat niet.
Ook de Belastingdienst kent enkele regelingen voor de uitvoering van beroep en hoger beroep in belastingzaken. Allereerst is er het Besluit beroep in belastingzaken 2005 (Besluit van 1 juni 2005, nr. CPP2005/1077M). Dit besluit bevat voorschriften voor de ambtenaren van de Belastingdienst met betrekking tot de uitvoering van de bepalingen inzake beroep en hoger beroep uit de Awb en de AWR. Ook het Besluit Fiscaal Bestuursrecht (BFB) bevat nuttige aanvullende informatie (Besluit van 7 januari 2008, nr. CPP2007/3207M). Dit besluit heeft evenwel in beginsel betrekking op de fase van bezwaar. Ook deze regelingen van de

Belastingdienst vormen slechts beleid voor de Belastingdienst zelf, zodat ook hiervoor geldt dat de belastingplichtige de Belastingdienst er wel aan kan houden, maar omgekeerd niet.
1.1.1Definities en begrippen
Zowel in de Awb als in de AWR zijn in hoofdstuk 1 algemene definities en begrippen opgenomen. Enkele hiervan worden nader toegelicht.
Onder beroep en ook hoger beroep wordt verstaan: het instellen van beroep bij een administratieve rechter (art. 1:5, lid 3 Awb). Onder administratieve rechter wordt verstaan: een onafhankelijk, bij de wet ingesteld orgaan dat met administratieve rechtspraak is belast (art. 1:4, lid 1 Awb). Voor beroep is dat de afdeling belastingzaken van de sector bestuursrecht bij de rechtbank en voor hoger beroep de afdeling belastingzaken van de sector bestuursrecht bij het gerechtshof. Het beroep bij de rechtbank richt zich tegen de uitspraak op bezwaar van de Belastingdienst (art. 8:1, lid 1 Awb). Daaronder wordt de schriftelijke uitspraak verstaan. Dat de uitspraak schriftelijk moet zijn, volgt uit art. 7:12, lid 2 Awb. Onder het maken van bezwaar wordt verstaan: het gebruikmaken van de ingevolge een wettelijk voorschrift bestaande bevoegdheid om een voorziening tegen een besluit te vragen bij het bestuursorgaan dat het besluit heeft genomen (art. 1:5 Awb).
De Awb is van toepassing op besluiten van bestuursorganen (art. 1:1 Awb). De inspecteur, de ontvanger, de directeur, de minister en de staatssecretaris zijn bestuursorgaan in de zin van de Awb. Het hoofd van de eenheid is aangewezen als inspecteur en ontvanger. Organen van de rechterlijke macht zijn geen bestuursorgaan.
Onder belanghebbende verstaat de Awb: degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken (art. 1:2 Awb). Voor de Belastingdienst kan dit worden ingevuld als degene voor wie uit de heffing of invordering rechtstreeks rechten of verplichtingen voortvloeien; dat zijn dus de belastingplichtige, de inhoudingsplichtige, de belastingschuldige en de aansprakelijkgestelde.
Onder een besluit wordt verstaan: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling (art. 1:3, lid 1 Awb). Te onderscheiden zijn besluiten van algemene strekking en beschikkingen. Besluiten van algemene strekking zijn bijvoorbeeld de beleidsregels van de Belastingdienst, waaronder het BBB 2005 en het BFB. Een beschikking is een besluit dat niet van algemene strekking is, met inbegrip van de afwijzing van een aanvraag daarvan (art. 1:3, lid 2 Awb). Beschikkingen zijn dus besluiten in een concreet geval, die zich veelal tot een enkele belanghebbende richten, zoals de aan een belastingplichtige opgelegde aanslag.
Onder aanvraag wordt verstaan: een verzoek van een belanghebbende om een besluit te nemen (art. 1:3, lid 3 Awb). De aanvrager verzoekt de Belastingdienst een beschikking af te geven. Te denken valt aan aanvragen voor een toeslag (bijvoorbeeld voor kinderopvang of in verband met de eigen woning), verzoeken om toepassing van de fiscale eenheid in de vennootschapsbelasting, diverse vergunningen in het douanerecht en het verzoek om een standpuntbepaling vooraf (rulingverzoek). Een gunstige beslissing op een rulingverzoek vormt onderdeel van de aanslagregeling en is derhalve geen zelfstandige beslissing. Eventueel bezwaar is alleen mogelijk tegen de aanslag waarin het standpunt is verwerkt. Ook het indienen van een bezwaarschrift is een verzoek om een besluit te nemen en derhalve een aanvraag.
Onder algemeen verbindende voorschriften wordt verstaan: wetten in formele zin, uitvoeringsbesluiten en uitvoeringsregelingen, belastingverdragen, het EVRM en het IVBPR. Onder algemene rechtsbeginselen wordt verstaan: de ongeschreven rechtsbeginselen (zoals het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel) en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur (zoals het zorgvuldigheids- en het evenredigheidsbeginsel).

De AWR is van toepassing op rijksbelastingen. Onder rijksbelastingen wordt verstaan: belastingen die van rijkswege door de Belastingdienst worden geheven (art. 1, lid 2 AWR). Te denken valt aan inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting. Lokale belastingen, zoals de onroerendezaakbelasting, vallen hier niet onder. Deze worden geheven op gemeentelijk niveau. Onder belastingaanslag wordt verstaan: de voorlopige aanslag, de aanslag, de uitnodiging tot betaling, de navorderingsaanslag, de naheffingsaanslag, de (voorlopige) conserverende (navorderings)aanslag in de inkomstenbelasting, het recht van successie en het recht van schenking (art. 2, lid 3, onder e AWR). De vaststelling van een belastingaanslag geschiedt door het opmaken van een aanslagbiljet door de inspecteur (art. 5, lid 1 AWR). De dagtekening van het aanslagbiljet geldt als dagtekening van de vaststelling van de belastingaanslag.
1.2INSTELLEN VAN BEROEP EN HOGER BEROEP
Beroep wordt ingesteld bij de afdeling belastingzaken van de sector bestuursrecht van de rechtbank (art. 26, lid 1 AWR). Bij de vraag welke rechter bevoegd is, zoals de rechtbank of het gerechtshof, gaat het om de absolute bevoegdheid. De wet maakt voor de relatieve bevoegdheid (de vraag in welke plaats de rechter bevoegd is) onderscheid tussen rijksbelastingen (geheven door het rijk) en lokale belastingen (geheven door de gemeente). Rijksbelastingen zijn: inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting, loonbelasting, omzetbelasting, et cetera. Lokale belastingen zijn: onroerendezaakbelasting
(WOZ-beschikking), parkeerbelasting, waterheffingen, et cetera.
Beroep inzake rijksbelastingen kan uitsluitend worden ingesteld bij de Rechtbank Arnhem, Breda, Den Haag, Haarlem of Leeuwarden (art. 27, lid 1 AWR). Deze rechtbanken treden in de plaats van de andere rechtbanken in hun ressort. Voor douanezaken is alleen de Rechtbank Haarlem bevoegd. Beroep inzake lokale belastingen kan bij alle rechtbanken worden ingesteld. Dit geldt ook voor beroep inzake Toeslagen, ondanks dat deze voortvloeien uit de inkomstenbelasting.
Hoger beroep wordt ingesteld bij de afdeling belastingzaken van de sector bestuursrecht van het gerechtshof (art. 27h, lid 1 AWR). Het hoger beroep richt zich tegen de uitspraak van de rechtbank. Er zijn vijf gerechtshoven waar dat mogelijk is, te weten Arnhem, Amsterdam, Den Bosch, Den Haag en Leeuwarden. Bevoegd is de rechtbank of het gerechtshof binnen wiens rechtsgebied de belastingplichtige woonachtig is (art. 8:7, lid 2 Awb). Raadpleeg bijvoorbeeld www.rechtspraak.nl onder: Gerechten. Aanknopingspunt is dus de woonplaats van de belastingplichtige, en niet het kantoor van de inspecteur; dat is alleen anders als de belastingplichtige geen woonplaats in Nederland heeft.
Als tegen een uitspraak beroep of hoger beroep is ingesteld bij meer dan één bevoegde rechtbank of gerechtshof, wordt de zaak verder behandeld door de rechtbank of het gerechtshof waarbij als eerste beroep is ingesteld (art. 8:8 Awb); de andere gerechten verwijzen de zaak door. Wordt het beroep bij een onbevoegd orgaan ingesteld, dan is dat orgaan verplicht het beroepschrift door te zenden aan het bevoegde orgaan (art. 6:15 Awb).
Geen beroep kan worden ingesteld tegen een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel (art. 8:2 Awb). Ook kan geen beroep worden ingesteld als er een andere beroepsmogelijkheid openstaat (art. 8:6 Awb).
Geen hoger beroep kan worden ingesteld tegen een uitspraak van de rechtbank waarbij (art. 27h, lid 2 AWR):
• is afgezien van een onderzoek ter zitting; vereenvoudigde afdoening (art. 8:54, lid 1 Awb); • kennelijk ten onrechte is ingestemd met een rechtstreeks beroep bij de rechtbank; het
beroepschrift wordt dan als bezwaarschrift afgehandeld (art. 8:54a, lid 2 Awb);

• de niet-ontvankelijkverklaring, ongegrondverklaring of gegrondverklaring van het verzet tegen vereenvoudigde afdoening is uitgesproken (art. 8:55, lid 5 Awb).
Wie beroep of hoger beroep wil instellen tegen meerdere uitspraken, kan daartoe één beroepschrift indienen (art. 26b, lid 1 AWR). Wel moet het beroepschrift voor elke uitspraak binnen de daarvoor geldende beroepstermijn bij de rechtbank of het gerechtshof zijn ingediend, wil het beroep ontvankelijk zijn.
Tegen een uitspraak van een lagere rechter, anders dan de ‘gewone’ uitspraak gebaseerd op afdeling 8.2.6 Awb, kan slechts tegelijkertijd met het beroep in de hoofdzaak hoger beroep worden ingesteld (art. 27h, lid 3 AWR). Denk aan een beslissing van de rechter wegens de weigering om inlichtingen te geven of stukken te verstrekken om gewichtige redenen (art. 8:29, lid 3 Awb). Het belastingrecht kent geen tussenuitspraken (HR 14 september 2007, V-N 2007/44.4).
De inspecteur van de Belastingdienst stelt degene die beroep of hoger beroep instelt, op verzoek (alsnog) op de hoogte van de gegevens met betrekking tot de aanslag of de beschikking, voor zover deze gegevens voor het instellen van het beroep van belang kunnen zijn (art. 27h, lid 4 juncto art. 26a, lid 3 AWR).
1.2.1De indiener van het beroepschrift
Het beroep bij de rechtbank kan worden ingediend door: • degene aan wie de belastingaanslag is opgelegd;
• degene die de belasting op aangifte heeft voldaan of afgedragen; • degene van wie de belasting is ingehouden; of
• degene aan wie de voor bezwaar vatbare beschikking is gericht.
Als in de aanslag bestanddelen van het inkomen of vermogen van de echtgenoot zijn betrokken, kan ook de echtgenoot – op eigen naam – bezwaar maken en dus ook in beroep komen (art. 26a, lid 2 AWR).
Voor de vraag of in het belastingrecht ook derden onder het begrip belanghebbende kunnen vallen, is bepalend of uit een belastingbeschikking voor die derden een betalingsverplichting voortvloeit. Zoals degene die aansprakelijk is gesteld voor de aanslag onroerendezaakbelasting van de ex-echtgenoot (HR 28 april 1982, BNB 1983/ 211). In het algemeen kan worden aangenomen dat bijvoorbeeld een echtgenoot als zodanig geen rechtstreeks belang heeft bij een besluit dat diens partner aangaat. Zoals de in gemeenschap van goederen gehuwde echtgenote die de bij haar in gebruik zijnde echtelijke woning ten prooi zag gaan aan executiemaatregelen vanwege belastingschulden van haar echtgenoot, geen recht had op bezwaar (HR 28 januari 2005, V-N 2005/8.3).
De inspecteur stelt degene die beroep instelt desgevraagd op de hoogte van de gegevens met betrekking tot de belastingaanslag of beschikking, voor zover deze gegevens voor het instellen van beroep van belang kunnen zijn (art. 26a, lid 3 AWR).
De belastingplichtige die bevoegd is beroep in te stellen bij de rechtbank, is tevens bevoegd hoger beroep in te stellen bij het gerechtshof (art. 27h, lid 1 AWR). Ook de inspecteur kan hoger beroep instellen (Par. 25 BBB 2005).
1.2.2Rechtstreeks beroep bij de rechtbank
Het is mogelijk om de bezwaarschriftprocedure over te slaan en rechtstreeks beroep in te stellen bij de rechtbank. In dat geval verzoekt de belastingplichtige in zijn bezwaarschrift de

Belastingdienst om met overslaan van de bezwaarfase in te stemmen. De Belastingdienst stemt met het verzoek in, als hij de zaak daar geschikt voor acht (par. 3 BBB 2005). Het beroep richt zich dan tegen de belastingaanslag of de voor bezwaar vatbare beschikking zelf. De voldoening of afdracht op aangifte, dan wel de inhouding door een inhoudingsplichtige, wordt gelijkgesteld met een voor bezwaar vatbare beschikking. Hoofdregel blijft echter dat de bezwaarschriftprocedure wordt gevolgd. De zaak is volgens de Belastingdienst alleen geschikt voor rechtstreeks beroep als in de fase voorafgaand aan het bezwaar reeds een uitputtende gedachtewisseling heeft plaatsgevonden, dat de bezwaarschriftprocedure daar niets of weinig meer aan kan toevoegen, terwijl vaststaat dat de aanslag of de voor bezwaar vatbare beschikking nog steeds in geschil is. Ook kan de Belastingdienst instemmen met overslaan van de bezwaarfase als het besluit nauw samenhangt met een besluit waartegen al beroep is ingesteld.
Als de Belastingdienst instemt met een verzoek om rechtstreeks beroep, zendt hij het bezwaarschrift onverwijld door aan de bevoegde rechter. Als een zaak niet geschikt wordt geacht, wijst de Belastingdienst het verzoek af (par. 4 BBB 2005). Als het bezwaarschrift kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond is, neemt de Belastingdienst de afwijzing op in de uitspraak op bezwaar, maar niet voordat de belastingplichtige in de gelegenheid is gesteld om te worden gehoord (art. 6 BFB).
1.2.3Sprongcassatie
Ook is het na de rechtbankprocedure mogelijk om de procedure voor het gerechtshof over te slaan en rechtstreeks beroep in cassatie in te stellen bij de Hoge Raad; de zogenoemde sprongcassatie (art. 28, lid 4 AWR). Hiertoe kan aanleiding zijn als er sprake is van een schending van het recht of verzuim van met nietigheid gesanctioneerde vormen. Tot sprongcassatie zal worden overgegaan als het niet meer nodig is om feiten ter discussie te stellen. Zowel de belastingplichtige als de Belastingdienst kan sprongcassatie instellen. De Belastingdienst zal dat met de belastingplichtige afstemmen (Par. 19 BBB 2005).
1.2.4Indiening van het beroepschrift
Beroep of hoger beroep wordt ingesteld door indiening van het beroepschrift (art. 6:4, lid 3 Awb). Het beroepschrift vermeldt ten minste de naam en het adres van de indiener, de dagtekening, een omschrijving van de uitspraak alsmede de gronden waarom de indiener het niet met de uitspraak eens is (art. 6:5 Awb). Zo mogelijk wordt een kopie van de uitspraak – of de belastingaanslag of de voor bezwaar vatbare beschikking als de bezwaarfase is overgeslagen – bijgevoegd. Voor wat betreft het adres van de indiener kan worden volstaan met de vermelding van diens woonplaats. Heeft de belastingplichtige geen woonplaats in Nederland, dan moet hij in Nederland domicilie kiezen (art. 57 AWR) of een vertegenwoordiger aanwijzen (art. 58 AWR). Is het beroepschrift in een vreemde taal opgesteld en is er voor een goede behandeling van het beroep een vertaling noodzakelijk, dan moet de indiener daarvoor zorgen. Het gebruik van een vreemde taal zal volgens advocaat-generaal Niessen in twee gevallen leiden tot niet-ontvankelijkheid; als de taal in Nederland weinig bekendheid geniet en als de zaak te gecompliceerd is om goed te beoordelen op basis van geschriften in een andere dan de Nederlandse taal (HR 20 mei 2008, nr. CPG 44102, LJN BD5493). Verder moet het beroepschrift worden ondertekend.
Hoewel niet verplicht is het wel zo fatsoenlijk de inspecteur vooruitlopend op de toezending door de rechtbank of het gerechtshof alvast een afschrift van het beroepschrift toe te sturen.
1.2.5Niet-ontvankelijkverklaring van het beroep of hoger beroep
De rechter kan het beroep en hoger beroep niet-ontvankelijk verklaren als:

•de indiener niet heeft voldaan aan de vormvereisten van het beroepschrift en deze vervolgens ook niet (tijdig) heeft hersteld (art. 6:6 Awb);
•het beroepschrift is ingediend na afloop van de beroepstermijn (art. 6:9 Awb);
•het beroepschrift is ingediend vóór het begin van de beroepstermijn (art. 6:10 Awb).
In de praktijk komt de niet-ontvankelijkverklaring erop neer dat het beroep of hoger beroep niet verder in behandeling wordt genomen.
1.2.6Herstel van vormverzuimen
Als niet is voldaan aan de formele vereisten van het beroepschrift, kan de rechter het beroep of hoger beroep niet-ontvankelijk verklaren, mits de indiener nog wel de gelegenheid heeft gehad het verzuim te herstellen binnen een hem daartoe gestelde termijn. De griffier stelt de indiener binnen vier weken na dagtekening van de kennisgeving hierover in de gelegenheid om alsnog de gebreken te herstellen (art. 10 Procesregeling rechtbank en art. 3 Procesregeling hoven). Zijn de gebreken na vier weken nog niet hersteld, dan gaat het gerechtshof zelfs zover om de indiener alsnog bij aangetekende brief twee extra weken te geven.
1.2.7Termijn voor indiening van het beroep en hoger beroep
De termijn voor indiening van beroep en hoger beroep bedraagt zes weken (art. 6:7 Awb). In het gewone bestuursrecht begint de beroepstermijn te lopen daags na de dag waarop de uitspraak op bezwaar op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt (art. 6:8 Awb). Voor het beroep bij de rechtbank is dat in principe daags na de dag van dagtekening van de uitspraak op bezwaar (art. 26c AWR). Is de dagtekening echter gelegen vóór de dag van de bekendmaking, dan geldt de dag van bekendmaking. Is de uitspraak op bezwaar derhalve eerder bekendgemaakt dan de dagtekening ervan, dan geldt de dagtekening van de uitspraak; is de uitspraak later bekendgemaakt, dan geldt de dag van de bekendmaking.
Voor wat betreft de termijn voor indiening van hoger beroep bij het gerechtshof geldt de algemene regel van het gewone bestuursrecht; de termijn begint te lopen daags na de dag van bekendmaking van de uitspraak van de rechtbank (art. 6:8 Awb). Bekendmaking geschiedt door toezending of uitreiking van de uitspraak aan de belastingplichtige of diens vertegenwoordiger (art. 3:41, lid 1 Awb).
In het beroep bij de rechtbank draagt de inspecteur de bewijslast van feiten die bepalend zijn voor het aanvangstijdstip van de beroepstermijn, mits het aanvangstijdstip door de belastingplichtige voldoende is betwist (HR 12 januari 2007, BNB 2007/99).
Ter behoud van rechten, en met name de termijn, kan een zogenoemd pro forma beroepschrift worden ingediend. Via zo’n beroepschrift wordt wel al beroep of hoger beroep ingesteld, maar worden de gronden naderhand aangevoerd. Overeenkomstig art. 6:6 Awb zal de rechtbank of het gerechtshof de indiener in de gelegenheid stellen het verzuim – op straffe van niet-ontvankelijkheid – te herstellen. Door in een pro forma beroepschrift ook al de gronden op te nemen, maar die (nog) niet te voorzien van een nadere toelichting, kan het beroep voor wat betreft de motivering in elk geval niet meer op de ontvankelijkheid stuklopen.
Een in de wet gestelde termijn die op een zaterdag, zondag of op een algemeen erkende feestdag eindigt, wordt verlengd tot en met de eerstvolgende dag die niet een zaterdag, zondag of algemeen erkende feestdag is (art. 1 Algemene termijnenwet). Algemeen erkende feestdagen zijn: nieuwjaarsdag, de christelijke tweede paas- en pinksterdag, beide kerstdagen, hemelvaartsdag, de dag waarop de verjaardag van de koningin wordt gevierd en de vijfde mei (art. 3 Algemene termijnenwet). Goede Vrijdag wordt met een algemeen erkende feestdag gelijkgesteld.

1.2.8Tijdige indiening van het beroep; verzendtheorie
Een beroepschrift is tijdig ingediend als het vóór het einde van de termijn is ontvangen
(art. 6:9 Awb). Daarbij is de zogenoemde verzendtheorie van toepassing. Die houdt in dat een beroepschrift bij verzending per post tijdig is ingediend als het vóór het einde van de termijn ter post is bezorgd en vervolgens niet later dan een week na afloop van die termijn is ontvangen. Ter post bezorgen betekent in de brievenbus stoppen of op het postkantoor afgeven. Als een beroepschrift binnen zeven weken na de dagtekening van de uitspraak door de rechtbank of het gerechtshof is ontvangen, wordt het aannemelijk geacht dat het beroepschrift tijdig ter post is bezorgd.
Uitzondering hierop vormt de situatie waarin uit het beroepschrift blijkt of anderszins is komen vast te staan dat de termijn is overschreden. Dit is bijvoorbeeld het geval als op het beroepschrift een buiten de termijn liggende dagtekening is vermeld. Als de beroepstermijn nog maar net is verstreken, maakt een per post verzonden beroepschrift de meeste kans om toch nog tijdig, in de zin van de wet, door de rechtbank of het gerechtshof te worden ontvangen.
Verzending per koerier geldt niet als verzending per post (HR 8 oktober 2004, BNB 2004/434 en HR 10 augustus 2001, BNB 2001/358). Een verzending per koerier moet vóór het einde van de beroepstermijn zijn ontvangen. Hetzelfde geldt voor verzending per fax; in de praktijk komt dit erop neer dat de fax vóór het einde van de termijn ‘begonnen moet zijn met binnenkomen’ op de ontvangstapparatuur van de rechtbank of het gerechtshof. Voor het precieze tijdstip van ontvangst is de apparatuur van de rechtbank of het gerechtshof bepalend. Het beroepschrift moet derhalve uiterlijk om 23.59 uur van de laatste dag van de beroepstermijn begonnen zijn binnen te komen. Uiteraard kan men het hier beter niet op laten aankomen. Hoewel er een tendens lijkt te zijn om processtukken niet meer per fax te accepteren, is het bij zowel de rechtbank als het gerechtshof nog steeds een geëigende manier om een rechtsmiddel in te stellen. Elektronische indiening is (nog) niet mogelijk.
De beroepstermijn is van dwingend recht. Dat betekent dat de rechter ambtshalve moet beoordelen of het beroepschrift tijdig is ingediend.
1.2.9Indiening vóór het begin van de termijn
Een beroepschrift dat vóór het begin van de beroepstermijn is ingediend, wordt in beginsel niet-ontvankelijk verklaard (art. 6:10 Awb). Dat is anders wanneer de uitspraak op bezwaar waartegen het beroep bij de rechtbank zich richt, al wel tot stand is gekomen, of wanneer de indiener van het beroep redelijkerwijs kon menen dat dit het geval was. Te denken valt aan beroep tegen een brief van de inspecteur waarin hij de indruk wekt dat hij al een uitspraak op bezwaar heeft genomen (Hoge Raad 12 oktober 1977, BNB 1978/4). Het is namelijk niet altijd duidelijk wat nu als de uitspraak op bezwaar moet worden aangemerkt. Het komt voor dat de Belastingdienst eerst een brief stuurt met daarop de vermelding ‘uitspraak op bezwaarschrift’, waarin de bij de uitspraak behorende overwegingen staan, en dat er vervolgens nog een mededeling uit Apeldoorn komt waar eveneens ‘uitspraak op bezwaarschrift’ boven staat. Moet nu de brief of de mededeling als de uitspraak worden aangemerkt? De Belastingdienst gaat uit van de mededeling uit Apeldoorn, maar sommige rechters van de brief van de inspecteur. Door Hof Amsterdam (25 juni 2002, V-N 2002/36.2.2) werd de brief van de inspecteur als de uitspraak aangemerkt, terwijl de belastingplichtige beroep aantekende tegen de mededeling uit Apeldoorn, waardoor de beroepstermijn was overschreden. Het hof achtte de termijnoverschrijding verschoonbaar, omdat toezending van twee beschikkingen met de bewoordingen ‘uitspraak op bezwaar’ bij

de belastingplichtige verwarring over de beroepstermijn had gezaaid. Er is tegen de uitspraak van het hof geen cassatie ingesteld. Maar de vraag of een ‘professional’ ook zo’n soepele beoordeling ten deel valt, lijkt inmiddels op grond van HR 5 januari 2007, BNB 2007/124 ontkennend te moeten worden beantwoord.
De verwarring kan ontstaan doordat er geen andere vormvoorschriften ten aanzien van de uitspraak op bezwaar zijn dan dat deze schriftelijk moet zijn. Criterium voor een uitspraak is dat op grond van de inhoud valt aan te nemen dat de inspecteur de zaak als afgedaan beschouwt (HR 23 juni 1993, BNB 1993/345). Bij twijfel verdient het aanbeveling toch tijdig tegen het eerste stuk beroep in te stellen. Daarnaast moet ervoor worden gezorgd dat de rechtbank binnen zes weken na ontvangst van het tweede stuk wederom een reactie, refererend aan dat eerdere beroepschrift, krijgt; deze reactie kan dan zo nodig (opnieuw) als beroepschrift worden aangemerkt. Dit lijkt wat omslachtig, maar men gaat er wel eventuele problemen mee uit de weg. Hoewel art. 6:10 Awb ook van toepassing is op het hoger beroep bij het gerechtshof, lijkt de kans dat daar een beroepschrift vóór het begin van de beroepstermijn wordt ingediend, gering.
1.2.10 Indiening na afloop van de termijn
Een beroepschrift dat na afloop van de beroepstermijn is ingediend, wordt in beginsel niet-ontvankelijk verklaard (art. 6:11 Awb). Dat is anders wanneer sprake is van een verschoonbare termijnoverschrijding. Dat wil zeggen dat redelijkerwijs niet kan worden geoordeeld dat de indiener in verzuim is geweest. Dat kan het geval zijn als een juist geadresseerde (en deugdelijk toegezonden) uitspraak door TNT niet of niet tijdig bij de belastingplichtige wordt bezorgd. Wie zich beroept op verschoonbare termijnoverschrijding, zal het redelijkerwijs mogelijke moeten doen om aannemelijk te maken dat de overschrijding niet aan hem te wijten is. De bewijslast rust derhalve op de indiener. De rechter moet hem wel in de gelegenheid stellen om dat bewijs te leveren. Verschoonbaarheid wordt echter niet gauw aannemelijk geacht. Zo begon de beroepstermijn voor een op vrijdag aangetekend verzonden uitspraak op zaterdag te lopen en niet op maandag, de dag waarop de gemachtigde de uitspraak ontving, waardoor het beroep te laat was ingesteld (HR 23 juni 2006, BNB 2006/296). Ook detentie van de belastingplichtige gedurende de beroepstermijn kon niet als verschoonbaar worden aangemerkt (HR 30 maart 2007, BNB 2007/182).
Een na de beroepstermijn ingediend beroepschrift mag ook niet niet-ontvankelijk worden verklaard wanneer sprake is van een ondeugdelijke bekendmaking van de uitspraak waartegen het beroep is gericht (art. 3:41 Awb). Bijvoorbeeld wanneer de uitspraak naar een onjuist adres wordt gestuurd, terwijl de belastingplichtige tijdig een adreswijziging heeft doorgegeven. Is de uitspraak niet op de voorgeschreven wijze bekendgemaakt, dan begint de beroepstermijn pas te lopen daags na de dag waarop de uitspraak wel op deugdelijke wijze is bekendgemaakt, althans alsnog door de belastingplichtige wordt ontvangen.
Als een belastingplichtige een in beginsel deugdelijk bekendgemaakte uitspraak pas na afloop van de beroepstermijn voor het eerst onder ogen krijgt en hij alsnog beroep of hoger beroep instelt, kan hij ook nog ontvankelijk zijn, als bijvoorbeeld de Belastingdienst of de rechtbank niet kan aantonen dat de uitspraak aangetekend of met ontvangstbevestiging is verstuurd. De belastingplichtige doet er wel goed aan om zo spoedig nadat hij met de uitspraak bekend is geworden, alsnog beroep of hoger beroep in te stellen. Hoewel de termijn van zes weken niet opnieuw gaat lopen, is de kans groot dat het beroep of hoger beroep alsnog niet-ontvankelijk wordt verklaard als er (relatief) lange tijd tussen zit. Hoeveel tijd ertussen mag zitten, is niet duidelijk; wel zou een termijn van drie weken te lang zijn (ABRvS 25 november 1991, AB 1992/310). Een en ander hangt af van de omstandigheden.

1.2.11 Motivering van het beroepschrift
Het beroepschrift moet de gronden van het beroep bevatten (art. 6:5 Awb). De rechter baseert zijn beslissing op hetgeen door partijen in het geding is gebracht. De omvang van het geschil wordt in beginsel beperkt tot datgene waarover partijen van mening verschillen. Wil de rechter met een grond rekening kunnen houden, dan moet deze wel zijn aangevoerd. Wordt uit het beroepschrift niet meteen duidelijk waarom de beslissing wordt aangevochten (pro forma beroepschrift), dan zal de griffie de indiener verzoeken het beroep alsnog te motiveren (art. 6:6 Awb). Doet de indiener dit niet of niet tijdig, dan kan de rechter hem in zijn beroep niet-ontvankelijk verklaren. Dat wil zeggen dat het beroep niet in behandeling wordt genomen.
Het onderwerp van geschil van het beroep bij de rechtbank betreft de oorspronkelijke aanslag of voor bezwaar vatbare beschikking (art. 26, lid 1 AWR). De motivering van het beroepschrift bij de rechtbank mag afwijken van eerder ingenomen standpunten. De indiener hoeft zich dus niet te houden aan zijn standpunten in de bezwaarfase of bij het opstellen van de aangifte. Wil de belastingplichtige daarentegen dat eerder ingenomen standpunten ook tijdens de beroepsprocedure worden meegewogen, dan zal hij deze opnieuw moeten aanvoeren. Dit kan eenvoudig door een kopie van het bezwaarschrift of anderszins bij het beroepschrift te voegen en hiernaar te verwijzen.
Onderwerp van geschil in hoger beroep is eveneens de oorspronkelijke belastingaanslag of de voor bezwaar vatbare beschikking, en niet de uitspraak van de rechtbank. De belastingplichtige kan dus ook in hoger beroep volledig nieuwe standpunten innemen. De ‘argumentenfuik’ van het gewone bestuursrecht, waarbij naarmate het proces vordert er steeds minder ruimte voor partijen is om nieuwe geschilpunten en argumenten aan te dragen, geldt niet voor het belastingrecht. Alles mag opnieuw aan de kaak worden gesteld. Processuele missers uit de ronde bij de rechtbank kunnen derhalve nog worden hersteld.
Daar staat tegenover dat ook de inspecteur, zowel in beroep als in hoger beroep, zijn verweer anders mag inrichten en zich kan beroepen op interne compensatie. Dit laatste betekent dat de aanslag, ondanks het feit dat deze op het bestreden punt onjuist is, niet wordt verlaagd als de inspecteur nieuwe gronden aanvoert waaruit blijkt dat de aanslag niet tot een te hoog bedrag is vastgesteld.
Hoewel het in de latere schriftelijke stukken en zelfs tijdens de mondelinge behandeling nog kan, is (de motivering van) het beroepschrift bij uitstek geschikt om reeds te verzoeken om een proceskostenvergoeding voor het geval het beroep of hoger beroep gegrond wordt verklaard (art. 8:75 Awb). Als een verzoek niet tijdig wordt ingediend, gaat de aanspraak verloren (HR 14 juli 2006, BNB 2006/299).
1.2.12 Beroep tegen een niet tijdig gedane uitspraak op bezwaar
Beroep bij de rechtbank kan ook worden ingesteld als de inspecteur niet binnen de daarvoor geldende termijn uitspraak op bezwaar heeft gedaan (art. 6:2, onder b Awb). Tot 1 januari 2008 bedroeg de beslistermijn in belastingzaken in beginsel een jaar. Met ingang van 1 januari 2008 doet de Belastingdienst echter uitspraak overeenkomstig het algemene bestuursrecht. Daarin beslist het bestuursorgaan in principe binnen zes weken na ontvangst van het bezwaarschrift (art. 7:10 Awb). Het bestuursorgaan kan de beslissing voor ten hoogste vier weken verdagen. Voor bezwaarschriften die vóór 1 januari 2008 zijn ingediend, geldt de

oude beslistermijn. Bij overschrijding van de beslistermijn kan beroep worden ingesteld tegen de fictieve weigering om uitspraak te doen.
Het beroepschrift is in een dergelijk geval gericht tegen het niet tijdig doen van een uitspraak (art. 6:12 Awb). Het beroep kan worden ingesteld zodra de inspecteur in gebreke is. Er geldt in beginsel geen beroepstermijn. Als het beroep echter onredelijk laat wordt ingesteld, kan de rechter het toch niet-ontvankelijk verklaren. De rechter beslist in beginsel binnen vier weken na ontvangst van de stukken of wanneer de termijn voor inzending daarvan ongebruikt is verstreken (art. 23 Procesregeling rechtbank). Onredelijk laat neigt naar misbruik van procesrecht; dit wordt niet gauw aannemelijk geacht. Ondanks een dergelijk beroep blijft de Belastingdienst verplicht om uitspraak op bezwaar te doen (art. 6:20 Awb en Par. 23 BBB 2005). Het beroep wordt mede geacht te zijn gericht tegen deze latere uitspraak (HR 14 oktober 2005, BNB 2005/376). Het beroep zal dan ook niet gauw prematuur zijn. Een – eventueel – onredelijk laat ingesteld beroep wordt bovendien alsnog hersteld door het doen van uitspraak door de inspecteur. Bij een beroep tegen het niet tijdig doen van uitspraak door de inspecteur, kan de rechtbank bepalen dat de inlichtingenverplichtingen op grond van art. 47 e.v. AWR voor een bepaalde termijn van toepassing blijven (art. 27a, lid 1 AWR).
1.2.13 Beroep tegen meerdere uitspraken
Wie beroep of hoger beroep wil instellen tegen meerdere uitspraken, kan dat doen door één beroepschrift in te dienen (art. 27h, lid 4 juncto art. 26b, lid 1 AWR). De uitspraken moeten wel afkomstig zijn van dezelfde instelling. Voor wat betreft de ontvankelijkheidstoets moet het beroepschrift voor elke uitspraak binnen de beroepstermijn zijn ingediend. Wanneer in een uitspraak tevens een bestuurlijke boete is begrepen, wordt het beroepschrift geacht mede tegen die boete te zijn gericht (art. 26b, lid 2 juncto art. 24a, lid 2 AWR), tenzij uit het beroepschrift het tegendeel blijkt. De fictie geldt niet voor eventueel in de uitspraak begrepen heffingsrente; van een beroep of hoger beroep daartegen zal in het beroepschrift afzonderlijk melding moeten worden gemaakt. Bij gegrondverklaring van het beroep of hoger beroep vindt herrekening plaats van de in rekening gebrachte heffingsrente.
1.3DE BEHANDELING VAN HET BEROEP OF HOGER BEROEP DOOR DE RECHTER
De griffie van de belastingkamer waarbij het beroepschrift is ingediend, bevestigt de ontvangst van het beroepschrift schriftelijk (art. 6:14 Awb). Ook stelt ze de inspecteur die de uitspraak op bezwaar heeft genomen, zo spoedig mogelijk van het ingestelde (hoger) beroep op de hoogte. Bij de indiening van een beroepschrift in hoger beroep doet de griffier van het gerechtshof zo spoedig mogelijk mededeling aan de griffier van de rechtbank die de uitspraak heeft gedaan (art. 27i AWR). Een en ander gebeurt binnen een week na binnenkomst van het beroepschrift (art. 1 Procesregeling rechtbank en hoven). De griffier van de rechtbank zendt de gedingstukken met vier afschriften van het proces-verbaal van de zitting, voor zover dit op de zaak betrekking heeft, en vier afschriften van de uitspraak binnen een week na ontvangst van eerdergenoemde mededeling aan de griffier van het gerechtshof.
1.3.1Doorzending beroepschrift door onbevoegd bestuursorgaan
Als het beroepschrift bij een onbevoegd bestuursorgaan is ingediend, wordt het zo spoedig mogelijk doorgezonden naar het bevoegde orgaan (art. 6:15 Awb). De datum van ontvangst bij het onbevoegde orgaan wordt op het beroepschrift vermeld. Bij doorzending aan het bevoegde orgaan wordt gelijktijdig mededeling aan de afzender gedaan. Als in plaats van een beroepschrift een bezwaarschrift is ingediend, wordt dit zo spoedig mogelijk naar de bevoegde Belastingdienst doorgestuurd. Andersom geldt dat een nadere motivering in bezwaar dat na het doen van uitspraak bij de Belastingdienst is binnengekomen, zo spoedig

mogelijk naar de bevoegde rechtbank wordt doorgestuurd (HR 26 januari 2007, BNB 2007/162). Hetzelfde geldt voor indiening bij het gerechtshof in plaats van de rechtbank, en andersom. Het tijdstip van indienen bij het onbevoegde orgaan is in beginsel bepalend voor de vraag of het beroepschrift tijdig is ingediend.
1.3.2Verwijzing naar andere rechtbank of gerechtshof
Een rechtbank of gerechtshof kan een zaak ter verdere behandeling verwijzen naar een andere rechtbank of gerechtshof als daar reeds een soortgelijke zaak aanhangig is en de rechtbank of het gerechtshof van mening is dat behandeling door één rechtbank of gerechtshof gewenst is. Verwijzing is ook mogelijk als vanwege de betrokkenheid van de desbetreffende rechter de behandeling door een andere rechter gewenst is (art. 8:13 Awb). Als de rechtbank of het hof waarnaar de zaak is verwezen met die verwijzing instemt, worden de op de zaak betrekking hebbende stukken aan die rechtbank of dat hof doorgezonden.
In de regel geschiedt een verwijzing stilzwijgend. Maar ook partijen kunnen om verwijzing verzoeken; dat kan tot de aanvang van het onderzoek ter zitting. In beginsel beslist de rechter binnen vier weken op het verzoek (art. 9 Procesregeling rechtbank).
1.3.3Voeging en splitsing van zaken
De rechtbank of het gerechtshof kan zaken over hetzelfde of een verwant onderwerp ter behandeling voegen en de behandeling van gevoegde zaken splitsen (art. 8:14 Awb). Een verzoek daartoe kan worden gedaan tot de sluiting van het onderzoek ter zitting. In beginsel wordt binnen vier weken op het verzoek beslist (art. 9 Procesregeling rechtbank). In gevoegde zaken volgt één uitspraak, in gesplitste zoveel als er splitsingen zijn. Zodra de Belastingdienst bekend wordt met het feit dat bij meer rechtbanken of gerechtshoven beroep is ingesteld tegen eenzelfde voor beroep vatbare beschikking of uitspraak, stelt hij de rechters op de hoogte van de kenmerken van die zaken (par. 50 BBB 2005). Als de aard van de zaak daartoe aanleiding geeft, kan de inspecteur na overleg met de belastingplichtige de rechter een voorstel doen voor voeging of verwijzing.
1.3.4Wraking van rechters
Op verzoek van een partij kan elke rechter die een zaak behandelt, worden gewraakt op grond van feiten of omstandigheden die de rechterlijke onpartijdigheid kunnen schaden (art. 8:15 Awb). Dit verzoek wordt gedaan zodra de feiten of omstandigheden aan de verzoeker bekend zijn geworden (art. 8:16 Awb). Het verzoek moet gemotiveerd en in beginsel schriftelijk worden gedaan; na de aanvang van het onderzoek ter zitting of na de aanvang van het horen van partijen of getuigen in het vooronderzoek, kan dat ook mondeling. Alle feiten en omstandigheden die de rechterlijke onpartijdigheid kunnen schaden, moeten tegelijk worden aangedragen. Een volgend verzoek om wraking van dezelfde rechter wordt niet in behandeling genomen, tenzij er feiten en omstandigheden worden aangedragen die de verzoeker pas na zijn eerdere verzoek bekend zijn geworden. Wordt het verzoek ter zitting gedaan, dan wordt het onderzoek ter zitting geschorst. De rechter kan in de wraking berusten (art. 8:17 Awb).
Een verzoek om wraking wordt zo spoedig mogelijk ter zitting behandeld door een meervoudige kamer, waarin de rechter om wiens wraking is verzocht, geen zitting heeft (art. 8:18 Awb). De verzoeker en de rechter kunnen worden gehoord. De rechtbank of het gerechtshof kan ambtshalve of op verzoek bepalen dat ze niet in elkaars aanwezigheid worden gehoord. De rechtbank of het gerechtshof beslist zo spoedig mogelijk en spreekt zijn beslissing in het openbaar uit. Die beslissing is gemotiveerd en wordt onverwijld aan de verzoeker, de andere partij en de betrokken rechter meegedeeld. In geval van misbruik kan de

rechtbank of het gerechtshof bepalen dat een volgend verzoek niet in behandeling wordt genomen. Hiervan wordt in de beslissing melding gemaakt. Tegen de beslissing op het verzoek om wraking staat geen rechtsmiddel open.
1.3.5Verschoning van rechters
Elke rechter kan op grond van feiten en omstandigheden die de rechterlijke onpartijdigheid kunnen schaden, verzoeken zich van de behandeling van een bepaalde zaak te mogen verschonen (art. 8:19 Awb). Dat verzoek moet gemotiveerd en in beginsel schriftelijk worden gedaan; na de aanvang van het onderzoek ter zitting of na de aanvang van het horen van partijen of getuigen in het vooronderzoek, kan dat ook mondeling. Wordt het verzoek ter zitting gedaan, dan wordt het onderzoek ter zitting geschorst.
Een verzoek om verschoning wordt zo spoedig mogelijk ter zitting behandeld door een meervoudige kamer, waarin de rechter die om verschoning heeft verzocht, geen zitting heeft (art. 8:20 Awb). De rechtbank of het gerechtshof beslist zo spoedig mogelijk. De beslissing is gemotiveerd en wordt onverwijld aan partijen en de betrokken rechter meegedeeld. Tegen de beslissing op het verzoek om verschoning staat geen rechtsmiddel open.
1.3.6Tussentijdse intrekking of wijziging van het primaire besluit
Ongeacht het ingediende beroepschrift blijft het bestuursorgaan bevoegd het primaire besluit – de voor bezwaar vatbare beschikking – in te trekken of te wijzigen (art. 6:18 Awb). De inspecteur kan een aanslag echter niet (ambtshalve) intrekken en daarna opnieuw opleggen; hij kan namelijk niet tweemaal dezelfde aanslag opleggen. Een wijziging van een aanslag in het voordeel van de belastingplichtige is een ambtshalve vermindering en een wijziging in diens nadeel een navordering of naheffing.
Als de inspecteur tot wijziging of intrekking van het primaire besluit overgaat, meldt hij dat onverwijld aan de rechter die bevoegd is op het beroep of hoger beroep te beslissen. Na intrekking of wijziging van het primaire besluit mag de inspecteur, zolang het beroep aanhangig blijft, in beginsel geen besluit nemen waarvan de inhoud of strekking overeenstemt met het oorspronkelijke besluit (art. 6:18, lid 3 Awb). Dat is slechts anders als gewijzigde omstandigheden dat rechtvaardigen en de inspecteur los van het ingestelde beroep ook bevoegd was geweest tot het nemen van dat besluit. Mocht de inspecteur toch een dergelijk besluit nemen, dan meldt hij dit wederom onverwijld aan de rechter bij wie het beroep aanhangig is. Het reeds ingestelde beroep wordt dan geacht mede tegen dat nieuwe besluit te zijn gericht (art. 6:19 Awb), behalve wanneer de inspecteur volledig aan het beroep tegemoet is gekomen.
1.3.7Intrekking van het beroepschrift
De indiener kan het beroepschrift ook weer intrekken (art. 6:21 Awb). Dit moet schriftelijk gebeuren. Na intrekking mag de rechtbank of het gerechtshof geen uitspraak meer doen. De indiener kan ook niet meer op de intrekking terugkomen.
Intrekking kan zinvol zijn als intussen overeenstemming is bereikt met de Belastingdienst, of als men tot het inzicht is gekomen dat het beroep kansloos is. In geval van overeenstemming is het zinvol de afspraken in een overeenkomst vast te leggen. Als niet reeds om vergoeding van proceskosten is verzocht, kan dat nog tegelijk met de intrekking worden gedaan (art. 8:75a, lid 1 Awb).
1.3.8Beroep wegens schending van vormvoorschriften
Als beroep of hoger beroep is ingesteld tegen een uitspraak waarbij vormvoorschriften zijn geschonden, kan die uitspraak in stand blijven als blijkt dat de belastingplichtige daardoor niet

is benadeeld (art. 6:22 Awb). Een vormvoorschrift heeft betrekking op de procedure van de totstandkoming van de uitspraak of op de wijze waarop de uitspraak moet worden genomen. Van schending is bijvoorbeeld sprake als de uitspraak onvoldoende is gemotiveerd. De vraag is of een beroep op schending zinvol is. De rechter zoekt naar de materiële waarheid; als de aanslag of de uitspraak hem juist voorkomt, zal hij deze ondanks schending van vormvoorschriften in stand laten. Maak daarom van een schending zo veel mogelijk in bezwaar al melding en geef onderbouwd aan wat de schade of het nadeel is. Dat verkleint de kans dat de rechter eraan voorbijgaat.
1.3.9Het beroep heeft geen schorsende werking
Door het indienen van een beroepschrift bij de rechtbank wordt de werking van de uitspraak waartegen het beroep is gericht, in beginsel niet geschorst (art. 6:16 Awb). Het ontbreken van een schorsende werking leidt er onder meer toe dat bijvoorbeeld de invordering van de belastingschuld onverminderd kan doorgaan. Desgewenst kan de Belastingdienst om uitstel van betaling worden verzocht, maar dat uitstel moet dan wel worden verleend. Gelet op de aanscherpingen van de Leidraad invordering in de laatste jaren is het niet zo vanzelfsprekend dat uitstel van betaling ook zal worden verkregen. Als hoofdregel geldt dat uitstel wordt verleend voor het betwiste deel van de aanslag. Veelal doet de ontvanger echter een beroep op de uitzondering: het stellen van zekerheid. Eventueel kan om een voorlopige voorziening worden verzocht (art. 8:81 Awb).
De werking van de uitspraak van de rechtbank en van het gerechtshof wordt in beginsel wel opgeschort totdat de termijn voor het instellen van een rechtsmiddel is verstreken of, indien een rechtsmiddel is ingesteld, daarop onherroepelijk is beslist (art. 27h, lid 5 juncto 28, lid 7 AWR). Dit kan tot vreemde situaties leiden. Zo kan de uitspraak van de rechtbank luiden dat de belastingplichtige een bepaald bedrag toekomt waarvan de betaling wordt opgeschort, terwijl er geen uitstel van betaling wordt verleend voor het door de belastingplichtige op de primaire aanslag te betalen bedrag. Het onder deze omstandigheden niet willen verlenen van uitstel van betaling komt op gespannen voet met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur waarnaar een overheidsorgaan als de Belastingdienst heeft te handelen.
1.3.10 Behandeling door enkelvoudige of meervoudige kamer
Een zaak bij de rechtbank wordt in beginsel in behandeling genomen door de enkelvoudige kamer (art. 8:10 Awb). Is deze van mening dat de zaak ongeschikt is voor behandeling door één rechter, dan verwijst ze hem naar de meervoudige kamer. Een zaak bij het gerechtshof wordt in beginsel in behandeling genomen door de meervoudige kamer (art. 27k, lid 1 AWR). Is deze van mening dat de zaak geschikt is voor verdere behandeling door één rechter, dan verwijst ze hem naar de enkelvoudige kamer. Aanleiding voor verwijzing naar de enkelvoudige of meervoudige kamer is meestal gelegen in de aard en de omvang van het rechtsgeschil. Een verwijzing kan in elke fase van het geding geschieden. Het geding wordt voortgezet in de stand waarin deze zich op het moment van verwijzing bevindt.
1.3.11 De partijen in een belastingprocedure
Partijen in de procedure voor de rechtbank en het gerechtshof zijn de belastingplichtige en de Belastingdienst. Belastingplichtige kan zijn een natuurlijk persoon of een rechtspersoon (BV, NV, etc.). Als een natuurlijk persoon onbekwaam is om zelf in rechte te staan, wordt hij in het geding vertegenwoordigd. Dit is zijn vertegenwoordiger naar burgerlijk recht; een machtiging van de kantonrechter is daar niet voor nodig. Iemand kan zelf in het geding optreden als hij tot een redelijke waardering van zijn belangen in staat is. Of dit het geval is, zal de rechter beoordelen. Is geen wettelijke vertegenwoordiger aanwezig of beschikbaar en is de zaak spoedeisend, dan kan de rechtbank of het gerechtshof een voorlopige vertegenwoordiger

benoemen. Deze benoeming vervalt zodra de wettelijke vertegenwoordiger alsnog aanwezig of weer beschikbaar is (art. 8:21 Awb).
1.3.12 Vertegenwoordiging
Tot en met de fase van cassatie is procesvertegenwoordiging niet verplicht; slechts een pleidooi in cassatie moet door een advocaat worden gehouden, of tenminste worden ingediend. Maar uiteraard kan zowel de belastingplichtige als de staatssecretaris zich laten bijstaan of door een gemachtigde laten vertegenwoordigen (art. 8:24 Awb). De rechtbank of het gerechtshof kan van de vertegenwoordiger een schriftelijke machtiging verlangen. Dit geldt niet voor advocaten; die worden beroepshalve geacht over een machtiging te beschikken. Laat de belastingplichtige zich bij het gerechtshof door een ander dan een advocaat vertegenwoordigen, dan moet het beroepschrift vergezeld gaan van een schriftelijke machtiging (art. 2 Procesregeling hoven). Bij de rechtbank is dat op voorhand geen verplichting maar kan het wel worden verlangd (art. 11 Procesregeling rechtbank).
De rechtbank of het gerechtshof kan de bijstand of vertegenwoordiging door een persoon tegen wie ernstige bezwaren bestaan, weigeren (art. 8:25 Awb). Deze persoon wordt onverwijld van de weigering en de reden daarvoor in kennis gesteld. Ook deze regeling geldt niet voor advocaten; men gaat er vanuit dat tegen hen geen ernstige bezwaren bestaan. Het komt niet veel voor dat gemachtigden worden geweigerd. Te denken valt evenwel aan een grove schending van de belangen van de belastingplichtige of aan ernstig misbruik van procesrecht.
Als een belastingplichtige zich in de zaak laat vertegenwoordigen, stuurt de rechtbank of het gerechtshof de op de zaak betrekking hebbende stukken ten minste aan die gemachtigde (art. 6:17 Awb). De rechtbank stuurt de stukken zelfs uitsluitend aan die gemachtigde (art. 3 Procesregeling rechtbank).
1.3.13 Verschijnings- en inlichtingenplicht
Partijen die door de rechter zijn opgeroepen om te verschijnen – al dan niet voor het geven van inlichtingen – zijn verplicht dat te doen en de verlangde inlichtingen te geven (art. 8:27 Awb). Dat geldt ook voor partijen die het verzoek hebben gekregen om schriftelijk inlichtingen te geven (8:28 Awb). Partijen zijn ook verplicht om mee te werken aan een door de rechtbank of het hof ingesteld deskundigenonderzoek (art. 8:30 Awb); ze worden ook op die verplichting gewezen.
Bij gewichtige redenen kunnen partijen weigeren de verzochte inlichtingen te verstrekken (art. 8:29 Awb). De bepaling beoogt recht te doen aan het belang van partijen om informatie uit procesbelang niet in te brengen. Een gewichtige reden kan bijvoorbeeld zijn dat een vergrijpboete is opgelegd en de belastingplichtige niet wenst mee te werken aan zijn eigen veroordeling (nemo tenetur-beginsel). Zie in dit verband EHRM 17 december 1996, V-N 1997/722 inzake Saunders versus het Verenigd Koninkrijk. Ook kunnen partijen laten weten dat uitsluitend de rechtbank of het gerechtshof van het overgelegde mag kennisnemen. Het gerechtshof zal slechts bij hoge uitzondering gebruikmaken van de mogelijkheid tot beperkte kennisname (art. 8 Procesregeling hoven).
Voor zover de Belastingdienst op grond van de Wet Openbaarheid van Bestuur verplicht is een verzoek om informatie in te willigen, kan deze zich niet op een gewichtige reden beroepen. De rechtbank of het gerechtshof beslist of de weigering of de beperking van de kennisneming gerechtvaardigd is. In beginsel gebeurt dit binnen vier weken (art. 13 Procesregeling rechtbank). Voor wat betreft de toekenning van het beroep op een weigering door de Belastingdienst zou de rechter zich uitermate terughoudend moeten opstellen, maar voor wat betreft de beoordeling juist niet. Enige houvast geeft de uitspraak van de Hoge Raad van 25 april 2008 (nr. 43.791, LJN BB5868); “Indien een belanghebbende zich op het

standpunt stelt dat een bepaald aan de inspecteur ter beschikking staand stuk dient te worden overgelegd omdat het op de zaak betrekking heeft, kan geen doorslaggevende betekenis toekomen aan de betwisting van dat laatste door de inspecteur. Die betwisting – evenals haar eventuele onderbouwing – berust immers mede op feitelijke gegevens (de inhoud van dat stuk) die aan de belanghebbende en de rechter niet bekend zijn, zodat zij door de belanghebbende niet kunnen worden weerlegd, en door de rechter niet op juistheid kunnen worden getoetst. Daarbij komt dat indien de inspecteur meent dat gewichtige redenen zich tegen overlegging van het stuk verzetten, hij zich kan beroepen op artikel 8:29 Awb. In het licht van dit een en ander dient artikel 8:42 Awb aldus te worden uitgelegd dat, behoudens gevallen van gerechtvaardigde weigering op grond van artikel 8:29 Awb en uitzonderingsgevallen als misbruik van procesrecht, tegemoet dient te worden gekomen aan een verzoek van de belanghebbende tot overlegging van een bepaald stuk indien deze gemotiveerd heeft gesteld dat het stuk van enig belang kan zijn (geweest) voor de besluitvorming in zijn zaak.”
Als de rechter de beperking van de kennisneming gerechtvaardigd vindt, kan hij slechts met toestemming van de andere partij op grond van dergelijke inlichtingen of stukken uitspraak doen. Verleent de partij geen toestemming, dan is de rechter verplicht de zaak te verwijzen naar een andere kamer, die geen kennis heeft genomen van het geheime bewijs (art. 8:29, lid 5 Awb).
Voldoet een partij ten onrechte niet aan de verplichting om te verschijnen, inlichtingen te geven, stukken te overleggen of aan een deskundigenonderzoek mee te werken, dan mag de rechter daaruit zijn eigen conclusies trekken (art. 8:31 Awb). Het valt te verwachten dat de rechtbank of het hof dan zal concluderen dat die partij iets te verbergen heeft. Ook kan de rechtbank of het hof beslissen tot een veroordeling tot schadevergoeding, een veroordeling in de proceskosten of zelfs tot vernietiging van de algehele aanslag.Zie bijvoorbeeld de uitspraak van Hof Den Bosch van 22 september 2005 (V-N 2005/51.1), waarin de weigering van de Belastingdienst om het draaiboek inzake KB-Lux-zaken in het geding te brengen, genadeloos wordt afgestraft door de navorderingsaanslag inclusief boete te vernietigen.
Als er vrees bestaat dat kennisneming van stukken, door een partij, de lichamelijke of geestelijke gezondheid of de persoonlijke levenssfeer van een ander zou schaden, kan de rechtbank of het hof bepalen dat deze kennisneming is voorbehouden aan een gemachtigde die advocaat of arts is, dan wel daarvoor van de rechtbank of het gerechtshof bijzondere toestemming heeft gekregen (art. 8:32 Awb).
1.3.14 Getuigen, tolken, deskundigen
Eenieder die door de rechtbank of het gerechtshof als getuige wordt opgeroepen, is verplicht daar gevolg aan te geven en een getuigenis af te leggen (art. 8:33 Awb). De oproep vermeldt de plaats waar en het tijdstip waarop de getuige zal worden gehoord, alsmede de feiten waarop het horen betrekking zal hebben en de gevolgen die zijn verbonden aan het niet-verschijnen. Art. 8:33, lid 3 Awb verklaart diverse bepalingen van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing. De rechtbank of het gerechtshof kan bepalen dat getuigen niet eerder zullen worden gehoord dan na het afleggen van de eed of de belofte. Zij verklaren in dat geval de hele waarheid en niets dan de waarheid te zullen zeggen.
De deskundige die zijn benoeming heeft aanvaard, is verplicht zijn opdracht onpartijdig en naar beste weten te vervullen (art. 8:34 Awb). Hetzelfde geldt voor de tolk die zijn benoeming

heeft aanvaard en door de rechter wordt opgeroepen (art. 8:35 Awb). De oproep vermeldt de plaats waar en het tijdstip waarop de opdracht moet worden vervuld en de gevolgen die zijn verbonden aan het niet-verschijnen. De overheid kent de door de rechtbank of het gerechtshof opgeroepen getuigen, deskundigen en tolken een vergoeding toe (art. 8:36 Awb). Is een getuige of deskundige door een partij zelf meegebracht of opgeroepen, dan is deze hen een vergoeding schuldig.
1.3.15 Toezending van stukken aan partijen
Oproepen, uitnodigingen voor de zitting, alsmede afschriften van de uitspraak en van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak, stuurt de griffier per aangetekende brief of per brief met ontvangstbevestiging aan partijen (art. 8:37 Awb). Overige stukken stuurt de griffier per gewone brief. Hiervan kan worden afgeweken voor zover de rechtbank of het gerechtshof dat bepaalt. Als een gerecht in afwijking van de hoofdregel besluit om bijvoorbeeld een processtuk per fax te verzenden en in dat processtuk wordt een fatale termijn gesteld, dient het gerecht dit wel van tevoren aan de belastingplichtige bekend te maken (HR 7 december 2007, nr. 43.106, LJN BB9537).
In de brieven van het gerecht wordt de datum van verzending vermeld. Als het beroepschrift door twee of meer personen is ingediend, worden de oproep, de uitnodiging voor de zitting, de stukken en het afschrift van de uitspraak of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak gestuurd naar de persoon die als eerste in het beroepschrift staat vermeld (art. 8:40 Awb).
Als de griffier een aangetekende of met ontvangstbevestiging verzonden stuk terugontvangt en hem blijkt dat de geadresseerde op de dag van verzending of uiterlijk een week daarna in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens op het op het stuk vermelde adres stond ingeschreven, verzendt hij het stuk zo spoedig mogelijk alsnog als gewone brief (art. 8:38 Awb). In de overige gevallen verbetert de griffier, indien mogelijk, het adres en stuurt hij het stuk opnieuw aangetekend of met ontvangstbevestiging.
Tenzij de rechtbank of het gerechtshof anders beslist, stuurt de griffier de op de zaak betrekking hebbende stukken naar partijen (art. 8:39 Awb). Als dat bezwaarlijk is – de stukken zijn te omvangrijk of kunnen moeilijk worden vermenigvuldigd – kan de griffier de toezending achterwege laten en de stukken op de griffie ter inzage leggen. Hij stelt partijen daarvan op de hoogte en geeft aan dat de stukken gedurende een termijn van ten minste een week op de griffie kunnen worden ingezien. Van de stukken kunnen partijen tegen vergoeding van de kosten afschriften of uittreksels krijgen.
1.3.16 Verschuldigdheid van griffierecht
De indiener van het beroepschrift is griffierecht verschuldigd. Heeft het beroepschrift betrekking op twee of meer samenhangende besluiten, dan is eenmaal griffierecht verschuldigd (art. 8:41 Awb). In dat geval bedraagt het griffierecht het hoogste verschuldigde bedrag. De griffier deelt de indiener van het beroepschrift mee dat het verschuldigde bedrag binnen vier weken na de dag van verzending van zijn mededeling dient te zijn bijgeschreven op de rekening van de rechtbank of het gerechtshof (art. 12 Procesregeling rechtbank en art. 4 Procesregeling hoven). Is het bedrag na vier weken niet bijgeschreven, dan geeft de rechtbank of het gerechtshof bij aangetekende brief nogmaals een termijn van vier weken om alsnog te betalen. Is het bedrag niet binnen deze termijn betaald, dan wordt het beroep niet-ontvankelijk verklaard, tenzij redelijkerwijs niet kan worden geoordeeld dat de indiener in verzuim is geweest.

In afwijking van art. 8:41, derde lid Awb bedraagt het griffierecht voor de procedure voor de rechtbank op 1 juli 2008 (art. 27b AWR):
•€ 145 als door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld tegen een besluit gebaseerd op de Wet op de dividendbelasting 1965, de Wet op de omzetbelasting 1968, de Wet op de belasting van personenauto’s en motorrijwielen 1992, de Wet op de accijns, de Wet op de verbruiksbelastingen van alcoholvrije dranken en van enkele andere producten, de Wet belastingen op milieugrondslag of wettelijke bepalingen in de zin van de Douanewet;
• € 39 als door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld tegen een ander besluit dan de hiervoor genoemde;
•€ 288 als anders dan door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld.
In afwijking van art. 8:41, derde lid Awb bedraagt het griffierecht voor de procedure voor het gerechtshof op 1 juli 2008 (art. 27l AWR):
•€ 216 als door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld tegen een besluit gebaseerd op de Wet op de dividendbelasting 1965, de Wet op de omzetbelasting 1968, de Wet op de belasting van personenauto’s en motorrijwielen 1992, de Wet op de accijns, de Wet op de verbruiksbelastingen van alcoholvrije dranken en van enkele andere producten, de Wet belastingen op milieugrondslag of wettelijke bepalingen in de zin van de Douanewet;
•€ 107 als door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld tegen een ander besluit dan de hiervoor genoemde;
•€ 433 als anders dan door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld.
Als de inspecteur hoger beroep heeft ingesteld en de uitspraak van de rechtbank blijft in stand, wordt van de Staat een griffierecht van € 433 geheven. Wordt het beroep ingetrokken – bijvoorbeeld omdat de Belastingdienst alsnog aan de bezwaren is tegemoetgekomen – dan wordt het door de belastingplichtige betaalde griffierecht door de Belastingdienst vergoed (art. 8:41, lid 4 Awb). Hetzelfde geldt bij gegrondverklaring van het beroep door de rechtbank of het gerechtshof (art. 8:74, lid 1 Awb). Bij ongegrondverklaring staat het de rechter vrij de Belastingdienst te gelasten het griffierecht geheel of gedeeltelijk te vergoeden art. 8:74, lid 2 Awb).
De bedragen zijn aan wijzigingen onderhevig.
1.4HET VOORONDERZOEK DOOR DE RECHTER
Binnen vier weken nadat de rechtbank of het gerechtshof het beroepschrift naar de Belastingdienst heeft doorgestuurd, moet deze de op de zaak betrekking hebbende stukken hebben toegestuurd en een verweerschrift hebben ingediend (art. 8:42 Awb). Dat zijn alle stukken die voor de beoordeling van belang kunnen zijn, dus ook de ontlastende. De rechtbank of het hof kan de termijn van vier weken verlengen. Dit doen zij evenwel niet ambtshalve (art. 7 juncto art. 4 Procesregeling rechtbank en art. 5 Procesregeling hoven). In gevallen waarin het niet mogelijk blijkt het verweerschrift tijdig in te zenden, maakt de Belastingdienst gebruik van de mogelijkheid om – onder vermelding van de omstandigheden die tijdige indiening verhinderen – een verlenging van de termijn te vragen (Par. 8 juncto 5 BBB 2005). Dit blijft echter beperkt tot uitzonderingsgevallen. Inzending van een verweerschrift blijft achterwege als de Belastingdienst zich geheel met de door de belastingplichtige aangevoerde bezwaren kan verenigen (Par. 7 juncto 5 BBB 2005). In deze gevallen tracht de Belastingdienst met de belastingplichtige overeen te komen dat deze zijn beroepschrift intrekt, onder voorwaarde dat de aanslag ambtshalve zal worden verminderd of zal worden vernietigd.

Als de belastingplichtige daarmee instemt, zorgt de Belastingdienst ervoor dat vermindering, c.q. vernietiging plaatsvindt en de belastingplichtige een brief aan de rechtbank of gerechtshof ondertekent waarbij het beroep wordt ingetrokken. De Belastingdienst stuurt deze brief, voorzien van een afschrift waaruit de vernietiging, c.q. vermindering blijkt, zo spoedig mogelijk naar de rechter. Tegelijkertijd met de intrekking kan ten name van de belastingplichtige een proceskostenvergoeding worden gevraagd (art. 8:75 Awb).
Als de belastingplichtige niet wil instemmen, deelt de Belastingdienst de rechter binnen de termijn die staat voor de indiening van het verweerschrift, schriftelijk mee dat hij afziet van het indienen van een verweerschrift, omdat hij zich geheel met de door de belastingplichtige aangevoerde bezwaren kan verenigen.
Bij intrekking van het beroepschrift zonder dat aan de bezwaren van de belastingplichtige is tegemoetgekomen, kan de Belastingdienst overgaan tot vergoeding van het griffierecht. Dit kan het geval zijn als de inspecteur is tekortgeschoten in zijn motiveringsplicht van de afwijzing van een – overigens – onjuist standpunt van de belastingplichtige, of als de belastingplichtige een pleitbaar standpunt heeft ingenomen of het beroepschrift, zonder de inspecteur veel extra werk te bezorgen, snel intrekt.
In de overige gevallen dient de Belastingdienst een verweerschrift in. Het verweerschrift behoort een zelfstandige uiteenzetting te geven van de feiten en van de beschouwingen ten aanzien van de feiten, zodat ook zonder het overleggen van andere stukken de zienswijze van de Belastingdienst dui



Weteringschans 237
1017 XH Amsterdam

T 020 - 676 04 81
F 020 - 676 04 82
E info@jaeger.nl

neem contact op