FIOD roept mensen die ‘aardbevingsfraude’ hebben gepleegd op om zich vrijwillig te melden: waarom een zelfmelding een positieve uitwerking kan hebben op uw strafzaak

In een nieuwsbericht en een post op LinkedIn roept de FIOD mensen die onterecht gebruik hebben gemaakt van een regeling voor aardbevingsschade in Groningen op om zich vrijwillig te melden. Op 20 november jl. heeft de FIOD reeds bekend gemaakt vijf mannen te hebben aangehouden op verdenking van fraude met subsidies die eigenlijk bedoeld waren voor de slachtoffers van de aardbevingsschade in Groningen. De verdachten van deze fraude zouden onterecht ruim driehonderd subsidieaanvragen hebben ingediend en daarmee ongeveer 1 miljoen euro hebben ontvangen.

In dit blog zal worden ingegaan op de (positieve) invloed die ‘een stap naar voren zetten’, in de zin van het zelfstandig – uit eigen beweging – melden van een strafbaar feit bij de FIOD of een andere opsporingsinstantie, kan hebben op uw strafzaak. 

Strafmaat 

Bij de bepaling van de ‘strafmaat’ – de uiteindelijk aan een verdachte op te leggen gevangenisstraf, taakstraf of geldboete – worden verschillende factoren in aanmerking genomen. Zo wordt (bijvoorbeeld) gekeken naar de ernst van een bepaald misdrijf, de duur van een strafbare gedraging of de mate waarin iemand is gebruikt/misbruikt door een criminele organisatie om een bepaald misdrijf te plegen. Ook wordt rekening gehouden met de aard, ernst en omvang van de door de verdachte veroorzaakte (financiële) schade of – voor zover sprake is van een misdrijf gericht tegen een andere persoon – het door de verdachte veroorzaakte letsel. Daarnaast wordt door de strafrechter rekening gehouden met de persoonlijkheid en intelligentie van de verdachte in kwestie. Zo wordt bij het bepalen van de strafmaat in relatie tot kwetsbare verdachten – personen die functioneren op een (zeer) laag intelligentieniveau of kampen met trauma’s, verslavingen of een stoornis – in het kader van de uiteindelijke strafoplegging rekening gehouden met deze problematiek. 

Een belangrijk aspect dat door de strafrechter eveneens zwaar wordt meegewogen, en waar dit blog meer specifiek op is gericht, is de omstandigheid waarin een verdachte de strafbare gedraging uit eigen beweging heeft beëindigd. Als de verdachte vervolgens een stap verder gaat en een strafbaar feit óók nog eens uit eigen beweging meldt bij de FIOD (of bij een andere opsporingsinstantie), dan kan dit eveneens een aanzienlijke strafkorting opleveren. Daarbij in aanmerking genomen dat degene die ‘een stap naar voren zet’ door melding te maken van een strafbaar feit (waar hij zelf bij betrokken is), in het verdere vervolg van het strafrechtelijk onderzoek vaak óók openheid van zaken zal geven en zich meewerkend zal opstellen. Het geven van volledige openheid van zaken, waaronder het afleggen van een bekentenis, en het verlenen van medewerking aan het strafrechtelijke onderzoek zijn eveneens aspecten die zowel afzonderlijk als in onderling verband en in samenhang bezien, kunnen leiden tot een aanzienlijke strafkorting. 

Aanwijzing zelfmelden

Per 1 januari 2025 is de Aanwijzing zelfmelden, medewerking en zelfonderzoek in werking getreden. Deze aanwijzing schetst de kaders en voorwaarden voor het zelfmelden en de medewerking aan een strafrechtelijk onderzoek naar (signalen van) mogelijke strafbare feiten gepleegd binnen de sfeer van een rechtspersoon. Het OM heeft het relevant geacht om over deze onderwerpen een aanwijzing op te stellen omdat het zelfmelden, alsmede de medewerking aan een strafrechtelijk onderzoek, kunnen leiden tot de detectie van strafbare feiten die anders (deels) verborgen waren gebleven. Ook verbetert het de informatiepositie van de opsporingsdiensten en bovendien draagt het in bredere zin bij aan de efficiëntie van de opsporing en vervolging. Tot slot wordt hierdoor ook de pakkans voor niet-gemelde feiten vergroot.

Als naar het oordeel van het OM een zelfmelding significant bijdraagt aan de opsporing en vervolging van strafbare feiten, dan kan de officier van justitie een korting van maximaal 25% toepassen op de geldboete die het OM zonder die zelfmelding passend zou achten. Als aanvullende voorwaarden geldt wel dat de strafbare feiten vrijwillig, volledig en tijdig op een duidelijke en gestructureerde manier worden gemeld en dat alle beschikbare gegevens en (bron)documenten die relevant zijn in het kader van het strafrechtelijke onderzoek aan het OM/de opsporingsdienst worden overgelegd.

De officier van justitie kan vervolgens een (additionele) geldboetekorting van maximaal 25% toepassen indien een rechtspersoon naar het oordeel van het OM ook nog eens volledige medewerking verleent aan het strafrechtelijke onderzoek. In totaal komt dit dus neer op een maximale strafkorting van maar liefst 50%. Hoewel de aanwijzing betrekking heeft op rechtspersonen en niet zozeer op natuurlijke personen die strafbare feiten plegen, laat het wel zien dat het OM veel waarde hecht aan het zelfstandig – uit eigen beweging – melden van strafbare feiten en de medewerking aan een strafrechtelijk onderzoek.

Aardbevingsfraude

De oproep van de FIOD tegenover mensen die onterecht gebruik hebben gemaakt van de regeling voor aardbevingsschade in Groningen om zich in relatie tot deze fraude vrijwillig te melden bij de FIOD, moet dus niet lichtzinnig worden opgevat. Dit omdat het daadwerkelijk invloed kan hebben op de uitkomst van uw strafzaak. Wél is het uiteraard zo dat de FIOD ten aanzien van voornoemde subsidiefraude zijn ogen al heeft gericht op deze specifieke strafbare gedraging (alsmede op het feitencomplex). In de berichtgeving wordt immers ook expliciet benoemd dat de FIOD door strafrechtelijk onderzoek hoogstwaarschijnlijk (alsnog) bepaalde personen op het spoor zal komen, ook als zij zich niet vrijwillig melden. In zoverre is de oproep aan mensen om zichzelf te melden ook een vorm van opsporingscapaciteit- en kostenbesparing. Op het moment dat uit eigen beweging melding wordt gemaakt van een bij de FIOD (of andere opsporingsinstantie) compleet onbekend strafbaar feit, zal dit hoogstwaarschijnlijk een grotere strafkorting opleveren dan een zelfmelding die wordt gedaan naar aanleiding van een dergelijk nieuwsbericht van de FIOD. Dit omdat het mogelijk calculerend gedrag in de hand werkt en de FIOD – zoals zij zelf in hun berichtgeving vermelden – door nader strafrechtelijk onderzoek vroeg of laat (alsnog) bepaalde verdachten in het oog zullen krijgen.

Conclusie

In deze blog is geprobeerd duidelijk te maken dat het zelfstandig – uit eigen beweging – melden van een strafbaar feit bij de FIOD of een andere opsporingsinstantie, een positief effect kan hebben op uw strafzaak. Daartoe zijn allereerst enkele omstandigheden/overwegingen besproken die de strafrechter gebruikt bij de bepaling van de strafmaat. Ook is ingegaan op de Aanwijzing zelfmelden, medewerking en zelfonderzoek die per 1 januari 2025 in werking is getreden. Tot slot is meer specifiek ingegaan op de oproep van de FIOD tegenover mensen die onterecht gebruik hebben gemaakt van de regeling voor aardbevingsschade in Groningen om zich vrijwillig te melden.

Bent u verdachte in een strafzaak of vermoed u verdachte te worden in een strafzaak? Neem dan contact met ons op.



mr. V.C. Langenburg
langenburg@jaeger.nl
020 – 676 04 81