Een Handvest vol ondergeschikte rechtsbeginselen

  

Een Handvest vol ondergeschikte rechtsbeginselen

Gepubliceerd in: Tijdschrift formeel belastingrecht
Datum: 04-05-2017
Auteur(s): B.J.G.L. Jaeger

Bekijk PDF

Tijdschriftformeel belastingrecht 2017


Een Handvest vol ondergeschikte rechtsbeginselen

Publicatie: Tijdschrift formeel belastingrecht, Aflevering 18 afl. 3

Publicatie datum: 4 mei 2017

Auteurs Jaeger, mr. B.J.G.L.

Een Handvest vol ondergeschikte rechtsbeginselen

Sinds 1 december 20091 is met grote bewoordingen het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie aan ons juridisch arsenaal toegevoegd:
De Unie, die zich bewust is van haar geestelijk een morele erfgoed, heeft haar grondslag in de ondeelbare en universele waard en van menselijke waardigheid en van vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Zij berust op het beginsel van democratie en het beginsel van de rechtsstaat. De Unie stelt de mens centraal in haar optreden, door het burgerschap van de Unie in te stellen en een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht tot stand te brengen. Het Handvest kent ook voor het belastingrecht een aantal van belang zijn de ‘grondrechten’. Deze grondrechten heb ben belastingplichtigen echter nog weinig gebracht, om dat ze ondergeschikt (lijken te) zijn aan het materiële recht.

Een paar keer opgeschrikt door uit spraken die niet lijk en te stroken met de formele uitgangspunten die ons nationaal belastingrecht hanteert, veelal ondersteund door jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM), stel ik in d it artikel de vraag aan de orde of de EU-grondrechten belastingplichtigen bescherming bieden of meer een dode
letter zijn. Daartoe beschrijf ik allereerst de vrij ruime toepasselijkheid van het Unierecht, om vervolgens het legaliteitsbeginsel, de voorzienbaarheid van overheid sin grijp en en het vertrouwensbeginsel te beschrijven van uit nationaal perspectief, het EVRM en tot slot het  recht van de Europese Unie. Ik s luit af met de conclusie dat de rechtsbeginselen in het Unierecht uitbreiding en naleving behoeven.

1. Toepasselijkheid van het Unierecht

De Unie erkent met de invoering van het Handvestenrecht, vrijheden en beginselen die aldaar zijn vastgelegd en deze hebben daarmee (in beginsel) dezelfde werking als het overige primaire Unierecht. Zoveel mogelijk in overeenstemming met de uitleg die door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) aan deze grondrechten is gegeven, garandeert ook het Unierecht (minimaal) een zelfde mate van bescherming. Voor de fiscale praktijk zijn met name de volgende grondrechten van belang: inbreuken op het ongestoord genot op eigendom, strijd met het verbod te discrimineren, maar ook het recht op behoorlijk bestuur, inzage in documenten, toegang tot een onafhankelijke rechter, de onschuldpresumptie en het verdedigingsbeginsel, het legaliteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel, als mede het ne bis in idem - beginsel. Beperkingen op de uitoefening van deze grondrechten zijn op vergelijkbare wijze als bekend uit het EVRM - kort gezegd - slechts toegestaan als deze bij wet zijn geregeld en de wezenlijke inhoud van het grondrecht niet aantasten. K ortom, een inbreuk mag, mits deze noodzakelijk en evenredig is en beantwoordt aan de door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang dan wel ten einde te voldoen aan de grondrechten van anderen.


 


Volgens vaste jurisprudentie gaat het Europese Hof van Justitie alleen over regelingen die binnen het kader van het Unierecht vallen. Uit onder meer het arrest Åkerberg Fransson tegen Zwed en is duidelijk dat het Hof van Justitie toepasselijkheid niet restrictief uitlegt. Ondanks dat beboeting niet in de BTW-richtlijn is geregeld, maar slechts nationaal, oordeelde het Europese Hof als volgt:

‘Dat de nationale regelingen die als grondslag dienen voor die belastingboetes en strafvervolgingen niet zijn vastgesteld om uitvoering te geven aan richtlijn 2006/112, doet niet af aan die vaststelling, aangezien met de toepassing van deze regelingen wordt beoogd schending van de bepalingen van deze richtlijn te bestraffen en dus uitvoering te geven aan de door het Verdrag
aan de lidstaten opgelegde verplichting om gedragingen waarmee de financiële belangen van de Unie worden geschaad , effectief te bestraffen.’ Met een ruime uitleg van de toepasselijkheid van het Unierecht kom en de grondrechten uit het Handvest ook sneller voor eerbiediging in aanmerking:
‘De door het Handvest gewaarborgde grondrechten moeten dus word en geëerbiedigd wanneer een nationale regeling binnen het toepassingsgebied van het Unierecht valt, zodat er geen gevallen kunnen zijn waarin het Unierecht geldt zonder dat die grondrechten toepassing vinden. Wanneer het Unierecht toepasselijk is, impliceert dit dat de door het Handvest gewaarborgde
grondrechten toepassing vinden.’

1

2

2

3

4

5

6

H et H of v a n J u stit ie a ch t z ic h in Å ke rb erg F ra n sso n t e ge n Z w ed en w elis w aar b evo egd a n tw oord t e g eve n o p d e g e ste ld e v ra ge n

o ve r h et in a rt. 5 0 v a n h et H an dve st v e ra n ke rd e n e b is in id em -b egin se l, m aar g e eft e r o ve re en ko m stig d e A -G in z ijn c o n clu sie

e en u it e rs t t e ru gh ou den de u it le g a an .
D e G ro te K am er c o n sta te ert g e en s ch en din g v o or z o ve r – h etg e en t e r b eo ord elin g v a n d e

n atio n ale r e ch te r s ta at – d e b ela stin gb oete g e en s tr a fr e ch te lijk e s a n ctie is : d it t e rw ijl h et p u nit ie ve k a ra kte r v a n d e b ela stin gb oete ,

z o als o ok d u id elijk b lijk t u it d e d oor d e A -G in d ie c o n clu sie g e n oem de ju ris p ru den tie , a l la n g e en u it g e m aakte z a ak is .

2 . R ech ts b egin se le n v a n uit n atio n aal p ers p ectie f

G ro n dw ette lijk is v a stg e le gd d at r ijk sb ela stin ge n w ord en g e h eve n u it k ra ch t v a n e en w et.
O p 3 m aart 2 017 b ep aald e d e H oge

R aad n og d u id elijk d at o ok d e h effi ngste rm ijn en in a ch t m oete n w ord en g e n om en , d oor h et o ord eel v a n h et h of t e v o lg e n d at b ij

g e b re ke a an o ve rg a n gsre ch t d e in m id dels o n bep erk te n avo rd erin gsb evo egd h eid v o or v e rja ard e g eva lle n n ie t h erle eft :

‘ H et H of h eeft d ie v ra ag o n tk e n nen d b ean tw oord . D aarto e h eeft h et H of g e o ord eeld d at d e t e kst v a n
a rtik el 6 6, l id 3
, v a n d e

S u cce ssie w et e n d e w ets g e sch ie d en is v a n d at a rtik e llid e r o p d u id en d at d e b evo egd h eid t o t n avo rd erin g o p g ro n d v a n
a rtik el 1 6,

l id 4
, A W R n og a an w ezig d ie n de t e z ijn t e n t ijd e v a n d e in w erk in gtr e d in g v a n d at a rtik e llid ( 1 ja n uari 2 012). V o orts h eeft h et H of

o ve rw oge n d at h erle vin g v a n e en r e ed s v e rs tr e ke n n avo rd erin gsb evo egd h eid z o ze er in grijp t in h et w ette lijk e s y ste em , d at d e

w etg eve r e xp lic ie t t e ru gw erk e n de k ra ch t a an a rtik e l 6 6, lid 3 , v a n d e S u cce ssie w et h ad m oete n v e rle n en o m d it d oel t e b ere ik e n .

A an ge zie n d it n ie t is g e b eu rd , is e r g e en g ro n d o m t e c o n clu dere n d at d e n avo rd erin gsb evo egd h eid is h erle efd , a ld u s h et H of.’

H et r e ch ts ze ke rh eid sb egin se l is e en v a n d e f u ndam en te le b egin se le n v a n o n ze r e ch ts sta at. O p 7 a p ril 2 017 h erh aald e d e H oge

R aad
n og m aar e en s d at h et r e ch ts ze ke rh eid sb egin se l w elis w aar n ie t in hou dt d at b u rg e rs e ro p m oge n v e rtr o u w en d at

r e ge lg evin g o n gew ijz ig d b lijf t ,
m aar w el d at h un g e re ch tv a ard ig d e v e rw ach tin ge n w ord en g e ëerb ie d ig d .
H et b esch erm t d e

b u rg e r t e ge n w ille ke u r. D e b esch erm in g t e ge n o n ve rw ach t n ad elig o p tr e d en d oor d e in sp ecte u r is , n aast h et le ga lit e it s v e re is te ,

v e ra n ke rd in d e e is d at o ve rh eid so p tr e d en v o orz ie n baar is e n d at r e ge ls d u id elijk e n o n du bbelz in nig z ijn . A an r e ch ts ze ke rh eid ,

l e ga lit e it e n v o orz ie n baarh eid is h et v e rtr o u w en sb egin se l v e rw an t. V o or z o ve r b ele id sre ge ls n ie t a l a ls r e ch t z ijn t e b etit e le n e n

n ale vin g d aarv a n o p g ro n d v a n d e e ers te d rie b egin se le n a fd w in gb aar is , w ekke n d eze ( a fd w in gb aar) v e rtr o u w en . E ve n als

u it d ru kke lijk e s ta n dpu ntb ep alin ge n , t o eze ggin ge n e n a n ders zin s g ew ekte v e rw ach tin ge n ( w aarb ij s o m s n og w el h et

d is p osit ie ve re is te w ord t g e ste ld ).

N ah effe n , n avo rd ere n d an w el h et o p a n dere w ijz e h erz ie n v a n b egu nstig e n de b eslis sin ge n s ta at ( e u fe m is tis ch u it g e d ru kt) o p

g e sp an nen v o et m et d eze b egin se le n . K orto m , v o or a an passin g v a n d e a ch te ra f b ezie n o n ju is te h oogte v a n d e b ela stin gp lic h t

d ie n t e en w ette lijk e g ro n dsla g t e b esta an , m oet a an d e v e re is te n v a n a rt. 1 6 A W R z ijn v o ld aan e n m oet g e en v e rtr o u w en z ijn

g ew ekt. V ertr o u w en k a n – k o rt g e ze gd – w ord en d oorb ro ke n d oor o pze ggin g d an w el in die n o n ju is te in fo rm atie is v e rs tr e kt. B ij

g e m aakte a fs p ra ke n is d w alin g w ellic h t n og e en o p tie , a lh oew el d e r u im te d aarto e k le in is :

‘ ( … ) D aar s ta at n aar h et o ord eel v a n h et H of t e ge n ove r d at d e r u im te v o or e en b ero ep o p d w alin g b ij e en

v a sts te llin gso ve re en ko m st in h et a lg e m een n ie t g ro ot is , o m dat n u e en m aal d e s tr e kkin g v a n e en d erg e lijk e o ve re en ko m st is d at

z ij e en e in de m aakt a an o n ze ke rh ed en e n o ok g e ld t in geva l d e a fs p ra ak e en o f m eer f e it e lijk e o n ju is th ed en b eva t.’

A l m et a l e en
v o orz ie n bare
u it w erk in g.

3 . R ech ts b egin se le n v a n uit h et p ers p ectie f v a n h et E V R M

D e b ep erk in g, a ls ik h et z o m ag z e gge n , v a n h et E V R M , is e rin g e le ge n d at in v e el g eva lle n h et b ela stin gre ch t n ie t o n der d e d aar

g e re ge ld e b egin se le n v a lt . E e n fi sca le ( n ie t-p u nit ie ve ) a an ge le ge n heid b ie d t g e en t o ega n g t o t d e w aarb org e n ( r e ch t o p e en e erlijk

p ro ce s) v a n a rt. 6 E V R M
e n o ok a rt. 7 E V R M ( le ga lit e it e n v o orz ie n baarh eid ) z ie t a lle en o p ‘c rim in al o ffe n ce s’. E e n d an kb are

( in m id dels , m aar in n og n ie t h eel v e el g eva lle n s u cce sv o lle ) r o u te is d ie v a n d e b esch erm in g v a n e ig e n dom in a rt. 1 E e rs te

P ro to co l ( E P ). D oorb re kin g v a n h et r e ch t o p o n ge sto ord g e n ot v a n e ig e n dom , z o als ( in d e m eeste g eva lle n ) n ood za ke lijk e

i n bre u ke n m id dels d e h effi ng e n in nin g v a n b ela stin ge n , m oet v o orz ie n z ijn b ij w et e n s tr o ke n m et d e a lg e m en e b egin se le n v a n

i n te rn atio n aal r e ch t. I n a rt. 1 E P z it te n h et le ga lit e it s b egin se l e n d e a lg e m en e b egin se le n d erh alv e in ge b akke n .

O pva lle n d, v o or d e u it le g v a n v o orz ie n baarh eid e n le ga lit e it e n d u s o ok v o or c a su s d ie z ie n o p a rt. 1 E P, is b ijv o orb eeld d e

u it s p ra ak v a n h et E u ro p ees H of v a n 2 2 ja n uari 2 013, w aarb ij h et E H RM e en s ch en din g v a n a rt. 7 c o n sta te erd e.
D e M alt e se

o p en bare a an kla ge r h eeft in d ie c a su s d e k e u ze o m e en t e v e rv o lg e n d elic t a an t e b re n ge n b ij t w ee v e rs ch ille n de g e re ch te n . I n

o ve rw egin g 4 3 g e eft h et E H RM a an w aaro m d at d e t o ets d er k rit ie k n ie t k a n d oors ta an :

‘ W hile it m ay w ell b e t r u e t h at t h e A tto rn ey G en era l g a ve w eig h t t o a n um ber o f c rit e ria b efo re t a kin g h is d ecis io n , it is a ls o t r u e

t h at a n y s u ch c rit e ria w ere n ot s p ecifi ed in a n y le gis la tiv e t e xt o r m ad e t h e s u bje ct o f ju dic ia l c la rifi ca tio n o ve r t h e y e ars . T h e la w

d id n ot p ro vid e f o r a n y g u id an ce o n w hat w ou ld a m ou nt t o a m ore s e rio u s o ffe n ce o r a le ss s e rio u s o n e ( b ase d o n e n um era te d

f a cto rs a n d c rit e ria ). T h e C on stit u tio n al C ou rt ( s e e p ara gra p h 1 4 a b ove ) n ote d t h at t h ere e xis te d n o g u id elin es w hic h w ou ld a id

t h e A tto rn ey G en era l in t a kin g s u ch a d ecis io n . T h us, t h e la w d id n ot d ete rm in e w it h a n y d egre e o f p re cis io n t h e c ir c u m sta n ce s in

7

8

9

1 0

1 1
1 2

1 3

1 4

1 5

w hic h a p artic u la r p u nis h m en t b ra ck e t a p plie d . A n in so lu ble p ro b le m w as p ose d b y fi xin g d if fe re n t m in im um p en alt ie s. T h e

A tto rn ey G en era l h ad in e ffe ct a n u nfe tte re d d is cre tio n t o d ecid e w hic h m in im um p en alt y w ou ld b e a p plic a b le w it h r e sp ect t o t h e

s a m e o ffe n ce . T h e d ecis io n w as in evit a b ly s u bje ctiv e a n d le ft r o om f o r a rb it r a rin ess, p artic u la rly g iv e n t h e la ck o f p ro ce d u ra l

s a fe gu ard s.( … )’

E e n le git ie m e v e rw ach tin g k a n a ls ‘e ig e n dom ’ in d e z in v a n a rt. 1 E P w ord en g e kw alifi ce erd .
H oew el lid sta te n b ij a rt. 1 E P e en

r u im e b eo ord elin gsv rijh eid t o eko m t b ij h et v a sts te lle n v a n a lg e m en e m aatr e ge le n v a n e co n om is ch e o f s o cia le a ard , m oet b ij d e

v ra ag o f e en in bre u k is g e re ch tv a ard ig d e n d e b eo ord elin gsv rijh eid ju is t is in gevu ld , t e g o ed er t r o u w le ve n de o ve rtu ig in ge n in d e

a fw egin g w ord en b etr o kke n , z e ke r d aar w aar d e S ta at h eeft b ijg e d ra ge n a an d e v e rs te rk in g v a n d erg e lijk e o ve rtu ig in ge n .

O ok h et E H RM n eem t h et le ga lit e it s b egin se l, d e v o orz ie n baarh eid , d e g o ed e t r o u w e n h et v e rtr o u w en d erh alv e s e rie u s b ij d e

b eo ord elin g o f ( o n der m eer) a rt. 1 E P is g e sch on den .

4 . R ech ts b egin se le n b in nen U nie re ch te lijk k ad er

H et w as ( v o or m ij) e ve n s ch rik ke n t o en A -G V an H ilt e n in h aar c o n clu sie in e en c a rro u se lf r a u de d e v ra ag o p perd e o f ( v e rm een de)

f r a u deu rs h et v e rd ed ig in gsb egin se l k u nnen in ro ep en .
R ech ts b egin se le n z ijn e r im mers v o or e en ie d er. G elu kkig a ch t z ij h et

o ord eel v a n H of D en H aag d at ju stit ia b ele n in g eva l v a n f r a u de o f m is b ru ik g e en b ero ep k u nnen d oen o p h et U nie re ch t t e n

e n en m ale o n ju is t. Z ij m erk t o p d at in a lle a rre ste n w aarin h et H of v a n J u stit ie h eeft u it g e sp ro ke n d at d e b estr ijd in g v a n f r a u de,

b ela stin go n tw ijk in g e n m is b ru ik e en e rk e n de d oels te llin g v a n d e Z esd e r ic h tlijn is e n d at in g eva l v a n b ed ro g o f m is b ru ik g e en

b ero ep o p h et U nie re ch t k a n w ord en g e d aan , h et p osit ie ve U nie re ch t a an d e o rd e w as. D e a lg e m en e r e ch ts b egin se le n b ie d en

j u stit ia b ele n b esch erm in g je ge n s b estu urs o rg a n en . A an b ijv o orb eeld h et v e rd ed ig in gsb egin se l e n h et r e ch t g e h oord t e w ord en

m ag n ie t w ord en g e to rn d, o ok n ie t a ls h et g a at o m ‘b oeve n e n b ed rie ge rs ’.
‘ H et k a n n ie t z o z ijn d at e en s tr a fr e ch te lijk g e b org d

r e ch ts b egin se l o p b estu urs re ch te lijk t e rre in g e en t o ep assin g z o u v in den .’

N ie t la n g d aarv o or h ad h et H of v a n J u stit ie e en a rre st g ew eze n o ve r d e a ft r e k v a n b tw a ls s p ra ke is v a n b etr o kke n heid b ij

f r a u de.
D e H oge R aad h ad in e en d rie ta l g evo egd e z a ke n p re ju dic ië le v ra ge n g e ste ld . U it d e b ean tw oord in g b lijk t d at a ft r e k v a n

v o orb ela stin g k a n w ord en g ew eig e rd a ls d e a fn em er w is t o f h ad m oete n w ete n d at d e b tw n ie t is a fg e d ra ge n d oor d e le ve ra n cie r,

o ok a l v o orz ie n d e n atio n ale w ette lijk e b ep alin ge n d aarin n ie t. E e n m aan d n a d e c o n clu sie v a n V an H ilt e n c o n clu deert d e A -G b ij

h et H of v a n J u stit ie K oko tt d at e en n atio n ale r e ge lin g in za ke d e v e rja rin g v a n d e v e rv o lg in g d ie e rto e le id t d at b tw -f r a u de

o n ge str a ft b lijf t n ie t v e re n ig b aar is m et U nie re ch te lijk e v e rp lic h tin ge n .
Z elf s in lo p en de s tr a fr e ch te lijk e p ro ce d u re s d ie n t e en

d erg e lijk e r e ge lin g b u it e n t o ep assin g t e b lijv e n .

Å ke rb erg F ra n sso n m aakte o n s in 2 013 d u id elijk d at h et U nie re ch t e en r u im e t o ep assin g m et t e ru gh ou den de t o ets in g ( v a n

r e ch ts b egin se le n ) h eeft . D eze ju ris p ru den tie in d e b tw g e eft v o ed in g a an d e v e ro n ders te llin g d at d e t o ets in g n ie t s le ch ts

t e ru gh ou den d, m aar z e lf s a fw ijz e n d is .

D ie ge n en d ie z ic h a l la n ge r m et ‘s ta ats ste u n’ b ezig h ie ld en , z a l h et m in der v e rb aze n d an d e ‘h ard co re ’ f o rm alis te n . A l in 1 997 g a f

h et H of v a n J u stit ie a an d at d e r e ch ts ze ke rh eid e n d e g o ed e t r o u w m oete n w ijk e n v o or d e e ffe ctie ve t o ep assin g v a n h et U nie re ch t

e n b ove n die n h et v e rtr o u w en sb egin se l w ord t u it g e h old ( A lc a n ):

‘ W elis w aar k a n g e en s tr ijd ig h eid m et d e c o m munau ta ir e r e ch ts o rd e w ord en a an ge n om en , in die n e en n atio n ale r e ge lin g h et

g ew ettig d v e rtr o u w en e n d e r e ch ts ze ke rh eid b esch erm t o p h et g e b ie d v a n d e t e ru gvo rd erin g, d och g e le t o p h et d w in ge n d

k a ra kte r v a n h et d oor d e C om mis sie k ra ch te n s a rtik e l 9 3 v a n h et V erd ra g u it g e o efe n de t o ezic h t o p d e s te u nm aatr e ge le n v a n d e

s ta te n , k u nnen o n dern em in ge n d ie s te u n g e n ie te n , in b egin se l s le ch ts e en g ew ettig d v e rtr o u w en in d e r e ch tm atig h eid v a n d e

s te u n h eb ben , w an neer d e s te u n m et in ach tn em in g v a n d e p ro ce d u re v a n d at a rtik e l is t o ege ke n d. E e n b eh oed za m e o n dern em er

z a l im mers n orm alit e r in s ta at z ijn , z ic h e rv a n t e v e rg ew is se n o f d eze p ro ce d u re is g evo lg d , o ok in die n d e b etr o kke n s ta at in

z o d an ig e m ate v o or d e o n w ettig h eid v a n h et b eslu it t o t t o eke n nin g v a n d e s te u n v e ra n tw oord elijk is , d at d e in tr e kkin g d aarv a n

j e ge n s d e b egu nstig d e e en s ch en din g v a n d e g o ed e t r o u w lijk t.’

5 . R ech ts b egin se le n b ij s ta ats ste u n

M et o n der m eer d e z a ak S ta rb u ck s z a l h et w ein ig e n z ijn o n tg a an d at d e U nie h et o p g ro n d v a n e en r u lin g – k e n nelijk – b eta le n v a n

t e w ein ig v e n noots ch ap sb ela stin g z ie t a ls s ta ats ste u n. H et lijk t v o or d e h an d t e lig ge n d at e en t e ko rt a an b eta ald e

v e n noots ch ap sb ela stin g o ok d aad w erk e lijk a ls v e n noots ch ap sb ela stin g w ord t n agevo rd erd e n n ie t b ijv o orb eeld ( c iv ie lr e ch te lijk )

a ls o n te re ch te s ta ats ste u n. A rt. 1 6 A W R k e n t e ch te r e en t e rm ijn bep erk in g d ie ( o m e en e u fe m is m e t e g e b ru ik e n ) o p g e sp an nen

v o et s ta at m et h et h ie rv o or g e cit e erd e a rre st A lc a n , a ls m ed e h et v e re is te v a n e en n ie u w f e it ( b ij d e a an w ezig h eid w aarv a n in

s ta ats ste u n-z a ke n o ok v ra agte ke n s k u nnen w ord en g e p la ats t). W elis w aar w at a an d e la te k a n t is o p 1 5 ju ni 2 016 h et W ets v o ors te l

t e ru gvo rd erin g s ta ats ste u n t e r c o n su lt a tie a an ge b od en .
H et v o orn em en is o m a an d e A W R e en a rt. 2 0a t o e t e v o ege n , d at d e

v o lg e n de d rie le d en k e n t:

1 6

1 7

1 8

1 9

2 0

2 1

2 2

2 3

‘ 1 . I n die n e en t e ru gvo rd erin gsb eslu it v a n d e E u ro p ese C om mis sie a ls b ed oeld in
a rtik el 1 6, e ers te l id
, v a n V ero rd en in g ( E U )

2 015/1 589 v a n d e R aad v a n 1 3 ju li 2 015 t o t v a sts te llin g v a n n ad ere b ep alin ge n v o or d e t o ep assin g v a n
a rtik el 1 08
v a n h et

V erd ra g b etr e ffe n de d e w erk in g v a n d e E u ro p ese U nie ( P b EU 2 015, L 2 48) v e rp lic h t t o t t e ru gvo rd erin g v a n s ta ats ste u n e n d ie

s ta ats ste u n v o ortv lo eit u it d e t o ep assin g v a n e en b ela stin gw et, v o rd ert d e in sp ecte u r d e s ta ats ste u n a ls b ela stin g t e ru g m et

t o ep assin g v a n d e v o or d e u it v o erin g v a n d ie b ela stin gw et g e ld en de r e ge ls .

2 . B ij t e ru gvo rd erin g o p g ro n d v a n h et e ers te lid z ijn d e in gevo lg e a n dere b ep alin ge n v a n d e b ela stin gw et t e r z a ke g e ld en de

v e rja rin gste rm ijn en e n v o orw aard en n ie t v a n t o ep assin g.

3 . A rtik e l 4 v a n d e W et t e ru gvo rd erin g s ta ats ste u n is v a n o ve re en ko m stig e t o ep assin g.’

D e v ra ag lijk t g e re ch tv a ard ig d o f in z a ke n d ie v o ora fg a an a an d e in vo erin g v a n d it w ets v o ors te l e en b ero ep k a n w ord en g e d aan

o p d e t h an s b ep erk te n avo rd erin gste rm ijn e n o p h et m et e en r u lin g g ew ekte v e rtr o u w en . O f w ord t o n s g ro n dw ette lijk b egin se l

o ve rb oord g e go oid e n z ijn le ga lit e it , v o orz ie n baarh eid e n v e rtr o u w en o n derg e sch ik t a an d e in vo rd erin g v a n g e n ote n s ta ats ste u n

i n d e v o rm v a n t e w ein ig b eta ald e b ela stin g?

V an H ilt e n p la ats t d e v ra ag o f a fb re u k a an r e ch ts b egin se le n k a n w ord en g e d aan in h et lic h t v a n ‘g e b oeft e ’. D e a fb re u k d ie K oko tt

v o ors te lt in z ijn c o n clu sie z ie t o ok o p f r a u de. A an d e z a ak A lc a n z it e ch te r g e en f r a u du le u s t in tje . D it a rre st is w el w eer v a n v e r

v o or d e t o ts ta n dko m in g v a n h et H an dve st. M et d e v e ra n ke rin g in h et H an dve st v a n ( e en a an ta l) r e ch ts b egin se le n , d ie o ok n og

m in ste n s c o n fo rm d e ju ris p ru den tie v a n h et E H RM w ord en u it g e le gd , is t o ch e en k e n te rin g o p t il?

D e v o orte ke n en z ijn e ch te r s le ch t. H et a rre st v a n h et H of v a n J u stit ie v a n 4 f e b ru ari 2 016 b egin t n og s te rk :

‘ V o lg e n s v a ste r e ch ts p ra ak k a n ie d ere ju stit ia b ele b ij w ie e en in ste llin g v a n d e U nie , d oor h em n au w ke u rig e t o eze ggin ge n t e d oen ,

g e gro n de v e rw ach tin ge n h eeft g ew ekt, z ic h o p h et b egin se l v a n b esch erm in g v a n h et g ew ettig d v e rtr o u w en b ero ep en .

N au w ke u rig e , o n vo orw aard elijk e e n o n derlin g o ve re en ste m men de in lic h tin ge n z ijn a ls d erg e lijk e t o eze ggin ge n a an t e m erk e n ,

o n ge ach t d e v o rm w aarin z ij w ord en m eege d eeld ( z ie a rre st v a n 1 6 d ece m ber 2 010, K ah la T h ürin ge n P o rz e lla n /C om mis sie ,

C ‑5 37/0 8 P , J u ris p r., E U :C :2 010:7 69, p u nt 6 3 e n a ld aar a an ge h aald e r e ch ts p ra ak).’

H et a rre st v e rv o lg t e ch te r d ir e ct o n der v e rw ijz in g n aar A lc a n m et h et in h erin nerin g b re n ge n v a n d e v a ste r e ch ts p ra ak d at e en

g ew ettig d v e rtr o u w en in d e r e ch tm atig h eid v a n s te u n s le ch ts is g e re ch tv a ard ig d in die n d e ju is te p ro ce d u re is g evo lg d . E e n

b eh oed za m e o n dern em er is im mers in s ta at z u lk s t e c h eck e n e n e en n atio n ale a u to rit e it k a n g e en g ew ettig d v e rtr o u w en d oen

o n ts ta an . D it la ats te v e rh ou dt z ic h s le ch t t o t h et o p ge n om en c it a at. I n e en p ro ce d u re t e ge n d e U nie s tr o okt d eze o pva ttin g o ve r

d e o pw ekke r v a n h et v e rtr o u w en m et d e n atio n ale lijn in d e ju ris p ru den tie w aarin ( in d e m eeste g eva lle n ) a lle en v a n b ela n g is o f

d e w ed erp artij v e rtr o u w en h eeft g ew ekt. I n e en p ro ce d u re o ve r e en a an sla g v e n noots ch ap sb ela stin g v a n w ege s ta ats ste u n is h et

e ch te r d e o pw ekke r v a n h et v e rtr o u w en , d e in sp ecte u r, w aarte ge n w ord t g e p ro ce d eerd . N ie t d e U nie .

I n o ve rw egin g 1 92 v a n v o orn oem d a rre st w ord t b ove n die n n og k o rte m ette n g e m aakt m et h et g e lijk h eid sb egin se l, a lt h an s h et

v e rw eer d at in a n dere lid sta te n s o ortg e lijk e m aatr e ge le n b esta an :

‘ v e rz o ekste r z ic h n ie t g e ld ig o p e en d erg e lijk e o m sta n dig h eid k a n b ero ep en , d aar h et b egin se l v a n g e lijk e b eh an delin g z ic h in e lk

g eva l m oet v e rd ra ge n m et h et le ga lit e it s b egin se l, v o lg e n s h etw elk n ie m an d z ic h t e n e ig e n v o ord ele k a n b ero ep en o p e en

o n re ch tm atig h eid w aarv a n a n dere n h eb ben k u nnen p ro fite re n ( a rre ste n v a n 1 4 m ei 1 998, S C A H old in g/C om mis sie , T ‑3 27/9 4,

J u ris p r., E U :T :1 998:9 6, p u nt 1 60; M ayr-M eln hof/ C om mis sie , T ‑3 47/9 4, J u ris p r., E U :T :1 998:1 01, p u nt 3 34, e n v a n 2 0 m aart 2 002, L R

A F 1 998/C om mis sie , T ‑2 3/9 9, J u ris p r., E U :T :2 002:7 5, p u nt 3 67).’

E e n o p m erk e lijk e in vu llin g v a n h et le ga lit e it s b egin se l.

D eze lijn t e n a an zie n v a n h et v e rtr o u w en sb egin se l is in ie d er g eva l d oor d e R aad v a n S ta te o ve rg e n om en .
O nder v e rw ijz in g n aar

w ed ero m d e z a ak A lc a n w ord t h et g e ko este rd e v e rtr o u w en in d e r e ch tm atig h eid v a n t o ege ke n de s u bsid ie a fg ew eze n . D e R aad

v a n S ta te s te lt v a st d at
‘ d e M in is te r e r, o p w elk e g ro n den o ok, in dertijd v a n is u it g e ga an d at d e s u bsid ië rin g z ic h v e rd ro eg m et

m ate rie el e n f o rm eel c o m munau ta ir r e ch t’
. D e z e lf s ta n dig e v e ra n tw oord elijk h eid v a n d e o n dern em er b ele m mert e ch te r e en

g e sla agd b ero ep o p v e rtr o u w en , b eh ou den s z e er b ijz o n dere o m sta n dig h ed en .

6 . H et h erk en nen v a n s ta ats ste u n

I n die n s ta ats ste u n e en vo u dig is t e h erk e n nen e n m et e en t e le fo on tje k a n w ord en g e ch eck t o f d e ju is te p ro ce d u re is d oorlo p en ,

v a lt v o or h et c rit e riu m d at h et H of v a n J u stit ie a an le gt b ij v e rtr o u w en ( c o n tr a le ge m ) n og b est w at t e z e gge n . U it d e a an ge h aald e

j u ris p ru den tie o ve r s ta ats ste u n is e ch te r o p t e m ake n d at d it g e en s in ecu re is . O ok d e S ta te n d ie h et v e rtr o u w en w ekke n , g a an

e rv a n u it d at g e en s p ra ke is v a n s ta ats ste u n.

2 4

2 5

D e o n la n gs g e p u blic e erd e ‘H an dre ik in g S ta ats ste u n v o or d e o ve rh eid ’ g e eft in h et v o orw oord h et v o lg e n de a an :
‘ D e r e ge ls z ijn

o n dan ks d e d oor d e E u ro p ese C om mis sie d oorg evo erd e v e re en vo u dig in ge n n og a lt ijd c o m ple x e n v o er v o or in te rp re ta tie .’

De (exclusief bijlagen) 36 pagina’s tellende handreiking komt met het volgende stroom schema:
‘Even bellen, want anders geen vertrouwen’, dekt dus niet de lading. Te meer om dat bij een (onterecht) ‘nee’ op één va n de eerste vijf voorvragen de maatregel niet  kan en hoeft te worden aangemeld. De jurisprudentie van het Hof van Justitie suggereert een eenvoudige controle, terwijl alles wat geen staatssteun is terecht de juiste procedure (ook) niet doorloopt. Dat de procedure niet is doorlopen, wil dus allerminst zeggen dat sprake is van onterechte staatssteun. Het vertrouwensbeginsel is met een doekje voor het bloeden, die de suggestie van een juiste maatstaf heeft, volledig uitgehold.

7. Conclusie

Voorals nog is de conclusie dat in tegenstelling tot bij de nationale procedures en de maatstaven van het EHRM de rechtsbeginselen bij de Unie volstrekt ondergeschikt zijn aan het effectiviteitsbeginsel: de heffing van btw en het tegengaan van oneerlijke concurrentie middels het verlenen van staatssteun gaat, boven het waarborgen van legaliteiten het erkennen van
opgewekt vertrouwen. H et lig t n ie t in d e v e rw ach tin g d at d e b ep erk te in h et H an dve st g e re ge ld e r e ch ts b egin se le n d aar e en

w ijz ig in g in t e w eeg z u lle n b re n ge n .

R ech ts b egin se le n , t e n zij z e n ie t u it k o m en , d u s. E e n m ij o n la n gs d oor e en p ro m in en t fi sca al ju ris t t o eve rtr o u w de b ew eegre d en

h ie rto e z o u z ijn d at S ta te n o n vo ld oen de t r o u w z ijn in h un im ple m en ta tie e n u it v o erin g v a n h et U nie re ch t. I k z o u m en en d at ju is t

s u pra n atio n ale in sta n tie s h et g o ed e v o orb eeld m oete n g eve n : in h et a lg e m een r e ch ts b ew ustz ijn le ve n de r e ch ts b egin se le n g a an

v o or o p d e m ate rië le r e ge ls . Z u lk s d efi n ie ert e en r e ch ts sta at. H et in sch erp en v a n e en e ve n tu ele g e b re kkig e g e d ra gstr o u w v a n

S ta te n m oet w ord en a fg e d w on ge n m id dels h et t r e ffe n v a n m aatr e ge le n je ge n s d eze S ta te n e n k a n n ie t w ord en a fg ew en te ld o p

b ela stin gp lic h tig e n t e n d etr im en te v a n r e ch ts b egin se le n . H ij d ie o p gew ekt v e rtr o u w en n ie t e rk e n t, z a l g e en v e rtr o u w en g e n ie te n !

W il d e U nie d e b ew oord in ge n d ie h ij h eeft g e b ezig d b ij d e in tr o d u ctie v a n h et H an dve st w aarm ake n , d an d ie n en h et

r e ch ts ze ke rh eid sb egin se l, h et le ga lit e it s b egin se l, d e v o orz ie n baarh eid e n h et v e rtr o u w en t e w ord en g ew aarb org d . D ie g e ld en a ls

u it b re id in g v a n d e r e ch te n d ie h et H an dve st t h an s e rk e n t d an w el a ls in vu llin g v a n h et n u a l o p ge n om en r e ch t o p o n ge sto ord

g e n ot v a n e ig e n dom e n h et r e ch t o p b eh oorlijk b estu ur, d at v a n d e U nie d aaro n der b egre p en . H et u it h olle n v a n h et

v e rtr o u w en sb egin se l e n h et o n derg e sch ik t m ake n a an h et e ffe ctiv it e it s b egin se l o n derm ijn en h et b egrip v o or E u ro p ese in stit u tie s,

hetgeen behalve rechtstatelijk bedenkelijk , ook in het huidig politieke tijdsgewricht een slechte zaak is .

Mr. B.J.G.L . Jaeger

Mr. B.J.G.L . Jaeger is als fiscaal advocaat verbonden aan Jaeger Advocaten-belastingkundigen te Amsterdam.

Voetnoten

1. Art. 6 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).

2. Preambule Handvest.

2. Art. 52, lid 3 , Handvest.

3. Resp. art. 17, 21, 41, 42, 47, 48, 49 en 50 Handvest.

4. Hof van Justitie 5 april 2013, C -6 17/1 0.

5. Hof van Justitie , t.a.p., overwegingen 27 en 28.

6. Hof van Justitie , t.a.p ., overweging 21

7. Conclusie van A-G P. Cruz Villa ló n van 12 juni 2012, V-N 2012/32.7.

8. Art. 104 Grondwet.

9. HR 3 maart 2017, nr. 16/03506, ECLI:NL:HR:2017:356, r.o.2.2.2.

10. HR 7 april 2017, nr. 16/03428, ECLI:NL:HR:2017:605.

11. Onder verwijzingen naar HR 23 december 2016, nr. 15/02137, ECLI:NL:HR:2016:2829, r.o.2.4.2.26

12. Onder verwijzing naar HR 18 maart 2016, nr. 15/03065, ECLI:NL:H R:2 016:4 20, r.o.3.5.1.

13. Hof Amsterdam 1 december 2005, ECLI:NL:GHAMS:2005:AU 8506, V-N 2006/17.4.1.

14. EHRM 12 juli 2001, nr. 44759/98 (Ferrazzin ivs. Italië)

15. EHRM 22 januari 2013, nr. 42931/10 (Camille rivs. Malta), NJ 2014/413.

16. EHRM 6 oktober 2005, nr. 11810/03 (Mauric evs. Frankrijk), ECLI:NL:XX:2005:AY7995, overwegin 11, NJ2006/264.

17. EHRM 8 december 2009, nr. 49151/07 (Muñoz Día zvs. Spanje), ECLI:NL:XX:2009:BL6888, onder andere overweging 62, NJ 2010/575.

18. Conclusie A-G Van Hilten 30 maart 2015, nr. 14/04046, ECLI:NL:PHR:2015:362.

19. A-G Van Hilten , t.a.p., overweging 7.10.

20. Hof van Justitie 18 december 2014, C-131/13 (Italmoda), C-163/13 (Turbu.com) en C-164/13 (TMP).

21. Conclusie A-G Koko tt 30 april 2015, C-105/14 (Taricco).

22. Hof van Justitie 20 maart 1997, C -24/95 (Alcan).

23. Zie onder andere V-N 2016/42.2.

24. Hof van Justitie 4 februari 2016, T-6 20/11 (GFKL), overweging 187.

25. RvS 11 januari 2006, nr. 200410578/1, ECLI:NL:RVS:2006:AU 9416, overweging 2.7.1.

26. www.minbuza.nl/binaries/content/assets/ecer/ecer/import/dossiers/staatssteun/handreiking-staatssteun-voor-de-overheid.pdf.



Weteringschans 237
1017 XH Amsterdam

T 020 - 676 04 81
F 020 - 676 04 82
E info@jaeger.nl

neem contact op